Λιμνοδεξαμενή στον Ομαλό

Η προτεινόμενη λιμνοδεξαμενή στο Οροπέδιο του Ομαλού είναι ένα έργο τεραστίων διαστάσεων που θα αλλοιώσει
δραματικά το τοπίο. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι η επιφάνειά της (292 στρ.) θα είναι τέσσερεις φορές μεγαλύτερη
από τη λίμνη της Αγιάς ή η μισή της λίμνης του Κουρνά! Και για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με τον τεχνητό και
τον φυσικό υγροβιότοπο του νομού, η επιφάνεια της λιμνοδεξαμενής θα είναι περίπου όσο πενήντα (50) γήπεδα ποδο-
σφαίρου. Η χρησιμότητάτης είναι αμφισβητήσιμη τόσο για τουριστικές δραστηριότητες όσο και για καλλιεργητικές. Η
σκοπιμότητα του έργου -εντατικές καλλιέργειες και τουριστικές δραστηριότητες- αυτοαναιρείται: τέτοιου τύπου ανάπτυξη μάλλον θα μειώσει τον αριθμό των επισκεπτών της περιοχής παρά θα τον αυξήσει (εκτός των διερχομένων για την Σαμαριά). Ο υποψήφιος επενδυτής του Ομαλού πρέπει να αντιληφθεί ότι ο επισκέπτης θα έρθει στον Ομαλό για να απολαύσει το φυσικό τοπίο, τον ιδιαίτερο χαρακτήρα που έχει διαμορφωθεί από τις ήπιες, μέχρι σήμερα, δραστηριότητες των ντόπιων στην προσπάθειά τους να αντιμετωπίσουν τις ιδιαίτερες συνθήκες του, να δει σπάνια φυτά και ζώα. Με άλλα λόγια το πολυτιμότερο κεφάλαιο του Ομαλού είναι η φύση του, και αυτή πρέπει να προστατεύεται.

Η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για τη λιμνοδεξαμενή που έχει εκπονηθεί από τον ίδιο φορέα
(ΟΑΔΥΚ) που προτίθεται να κατασκευάσει το έργο δεν λαμβάνει καθόλου υπόψη την προστασία του οικοτόπου
προτεραιότητας, του Μεσογειακού Εποχικού Τέλματος του Ομαλού (3170 - Μεσογειακά Εποχικά Τέλματα τηςς οδηγίας 92/43/ΕΟΚ) ούτε του χειμάρρου – Ξηροπόταμος (3290- Ποταμοί Μεσογείου με Περιοδική ροή της ίδιας οδηγίας).
Μάλιστα οΞηροπόταμος, που βρίσκεται 500 μ. από την προτεινόμενη θέση της λιμνο- δεξαμενής, και στον οποίο υπάρχει πληθυσμός αμπελιτσιάς (Zelkova abelicea, ένα από τα τέσσερα είδη προτεραιότητας για προστασία στην περιοχή με βάση την 92/43) σχεδιάζεται να χρησιμοποιηθεί για υδροληψία της λιμνοδεξαμενής. Ενώ η ίδια η λιμνοδεξαμενή βρίσκεται σε απόσταση 300 μέτρων από το εποχιακό τέλμα, τα συνοδά έργα, οι αγωγοί και τα σημεία υδροληψίας το περικλείουν, όπως φαίνεται στον χάρτη που συνοδεύει τη ΜΠΕ. Τόσο η Δασική υπηρεσία (Κασιωτάκης, Πενταράκης) με έγγραφό της της 1/8/06, ΑΠ 4377, αλλά και το Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων – ΕΛ- ΚΕΘΕ (Χρόνης, Δημητρίου) με έγγραφό του της 19/6/08 ΑΠ 13318, μεταξύ άλλων επισημαίνουν ότι το έργο θα επιφέρει άμεση καταστροφή στον οικότοπο προτεραιότητας, το εποχιακό τέλμα. Το ΕΛΚΕΘΕ μάλιστα προχωρά σε αίτημα για την ακύρωση των Περιβαλλοντικών Όρων του έργου πού έχουν ήδη υπογραφεί από τον υπουργό και δύο υφυπουργούς, αναφερόμενος στο άρθρο 6 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ. Σύμφωνα με το άρθρο 6 της Οδηγίας 92/43, δεν επιτρέπεται η κατασκευή έργων τα οποία οδηγούν σε υποβάθμιση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων του Παραρτήματος ΙΙ της Οδηγίας 92/43 εκτός και αν προβληθούν επιχειρήματα σχετικά με την υγεία ανθρώπων και τη δημόσια ασφάλεια ή σχετικά με θετικές συνέπειες πρωταρχικής σημασίας για το περιβάλλον, ή, κατόπιν γνωμοδοτήσεως της Επιτροπής, άλλοι επιτακτικοί σημαντικοί λόγοι σημαντικού δημοσίου συμφέροντος. Και στην περίπτωση που συντρέχουν λόγοι υπέρτατου δημοσίου συμφέροντος το κράτος μέλος οφείλει να λάβει όλα τα απαραίτητα αντισταθμιστικά μέτρα, και θα πρέπει να ενημερώνεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ώστε να γνωμοδοτεί για την υλοποίηση ή όχι του έργου. Παρά το γεγονός ότι η γνώμη της Επιτροπής δεν είναι δεσμευτική, η Επιτροπή μπορεί να κινήσει διαδικασίες εάν διαπιστώσει ότι δεν τηρείται η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Ίσως η προστασία οικοτόπων και ειδών προτεραιότητας μέσα σε μια περιοχή του ΦΥΣΗ 2000 να συγκινεί λίγους αλλά η προστασία των
νερών της ευρύτερης περιοχής είναι σίγουρο ότι μπορεί να συγκινήσει πολύ περισσότερους. Ένα μεγάλο μέρος από τα
νερά καταλήγουν από τις γύρω πλαγιές στην καρστική λεκάνη στην επιφάνεια της οποίας βρίσκεται το οροπέδιο,
και μέσω δύο κυρίως καταβοθρών και μικρών ρωγμών και σπηλαιώσεων του μητρικού πετρώματος τελικά φθάνουν
στις γεωτρήσεις και στις πηγές που υδρεύουν και αρδεύουν ολόκληρη την περιοχή βόρεια των Λευκών Ορέων περιλαμβανομένης και της πόλης των Χανίων. Ενώ η ποσότητα του νερού (ως βροχή ή χιόνι) που πέφτει ετησίως στον οροπέδιο και στα περιβάλλοντα βουνά είναι πολλαπλάσια της ποσότητας νερού που πρόκειται να συγκρατηθεί στη λιμνοδεξαμενή, ένα άλλο μεγάλο μέρος πηγαίνει στα νότια, και άλλο μέρος τροφοδοτεί τα κοντινά ποτάμια κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Επομένως υπάρχει πιθανότητα η συγκράτηση νερού στον Ομαλό να δημιουργήσει έλλειψη σε χαμηλότερα υψόμετρα. Αλλά οι πιθανές επιπτώσεις στο υδατικό δυναμικό της ευρύτερης περιοχής δεν είναι μόνο ποσοτικές αλλά και ποιοτικές. Η εντατικές καλλιέργειες που υποτίθεται ότι θα εξυπηρετήσει η προτεινόμενη λιμνοδεξαμενή θα έχουν σαν αποτέλεσμα τη ρύπανση των πηγών και των γεωτρήσεων με αγροχημικά. Αυτό φυσικά έχει επισημανθεί τόσο από το έγγραφο της Δασικής Υπηρεσίας, όσο και από το έγγραφο του ΕΛΚΕΘΕ που ζητούσε την ακύρωση των περιβαλλοντικών όρων. Όσο για τα νερά που καταλήγουν στη θάλασσα μέσω ποταμών ή υποθαλασσίων πηγών και υπάρχει ή άποψη ότι «χάνονται» πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι τα γλυκά νερά στις ακτές είναι πολύ σημαντικά για την ανάπτυξη του γόνου των ψαριών. Ένας ακόμα κίνδυνος μας αναφέρθηκε από τον δρα Κουσούρη, υδροβιολόγο πού έχει μελετήσει, στοπλαίσιοέρευνας του ΕΛΚΕΘΕ, το εποχιακό τέλμα του Ομαλού και ολόκληρο το Οροπέδιο: κατά τη διάρκεια των εκσκαφών που έχουν ήδη ξεκινήσει για την κατασκευή του έργου, μερικά από πιο λεπτά υλικά που μένουν δίπλα από τις εκσκαφές μπορεί να παρασυρθούν και να βουλώσουν τουλάχιστον τη μία καταβόθρα που
βρίσκεται σε απόσταση 150 μ. μόνο από τη θέση της λιμνοδεξαμενής. Αυτό θα έχει ωςαποτέλεσμα να μετατραπεί ολόκληρο
το οροπέδιο σε λίμνη ή εποχιακό τέλμα. Μια τέτοια εικόνα δεν είναι ξένη στους παλιούς εποχιακούς κατοίκους του
Ομαλού, αφού η συγκεκριμένη καταβόθρα, βούλισμα στην τοπική διάλεκτο, είχε βουλώσει και παλιότερα από φυσικά
αίτια. Εξάλλου αυτός είναι και ο λόγος που οι κούμοι και τα αλώνια κτιζόταν πάντα στις παρυφές του οροπεδίου.
Φυσικά ή Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) δεν έχει λάβει καθόλου υπόψη τους πιθανούς κινδύνους που αναφέραμε παραπάνω. Πιστεύουμε ότι οι ανάγκες ύδρευσης και άρδευσης του οροπεδίου αλλά και οι πιθανές συνέπειες από την κατασκευή του έργου πρέπει να επανεκτιμηθούν, με βάση τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και τότε να επανασχεδιασθεί το έργο τόσο ως προς την χωροθέτηση του, όσο και ως προς τις διαστάσεις του.

Ομάδα Διάσωσης Βιοτόπου Ομαλού
Οικολογική Πρωτοβουλία Χανίων

Χ.Ν. 5/09/2009