Πρόταση για τον αγροτικό τομέα της Κρήτης

'Χ.Ν." 05-02-2011

Γράφει ο Παναγιώτης Σκυλουράκης, συνταξιούχος γεωπόνος, p.skylourakis@gmail.com

Μια ολοκληρωμένη πρόταση για τον αγροτικό τομέα της Κρήτης, καταθέτει με άρθρο του στα 'Χανιώτικα νέα' ο συνταξιούχος γεωπόνος Παναγιώτης Σκυλουράκης. Προτείνει, μεταξύ άλλων, την οργάνωση από την Περιφέρεια Κρήτης μιας υπηρεσίας με τη συμβολή των Διευθύνσεων Αγροτικής Ανάπτυξης, για 'άμεση επιστημονικά τεκμηριωμένη γεωπονική στήριξη των αγροτικών εκμεταλλεύσεων'. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η υπηρεσία αυτή θα μπορούσε να έχει τμήματα ανάλογα με τη σημασία κάθε κλάδου (ελαιοκομία, αμπελουργία, κηπευτικά, εσπεριδοειδή κ.ά.).
Ο κ. Σκυλουράκης έχει εμπειρία στα θέματα του αγροτικού χώρου.
Ενδεικτικά σημειώνει ο ίδιος, ότι έχει εμπειρία πάνω από 3 δεκαετίες εργαζόμενος στο Δημόσιο στους τομείς της αγροτικής έρευνας, της αγροτικής εκπαίδευσης και των γεωργικών εφαρμογών στον χώρο της Κρήτης. Στον ιδιωτικό τομέα ως μελετητής μετά την συνταξιοδότησή του περί τις 2 δεκαετίες (πτυχίο ΥΠΕΧΩΔΕ κατηγορίας Γ΄ μελετητή για γεωργοοικονομικές μελέτες αξιοποίησης αρδευτικών έργων και ανάπτυξης αγροτικών περιοχών). Συμμετείχε στην εκπόνηση των μελετών LEBEN (Large European Bio-Energy Network) και συγκεκριμένα στη δομή του παραγωγικού συστήματος για τις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας και Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Στα τοπικά αναπτυξιακά προγράμματα (ΤΑΠ) επαρχίας Κισάμου, Δήμου Βουκολιών και 8ης Ε.Π Νομού Ρεθύμνης και στο ΣΧΟΟΑΠ Δήμου Ιναχωρίου.
Εκπόνησε την οριστική μελέτη πρασίνου για τον βιολογικό καθαρισμό του Δήμου Χανίων και τις γεωργοοικονομικές μελέτες στα περισσότερα αρδευτικά έργα του Ν. Χανίων, που έχουν κατασκευασθεί.

A. Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΥΠΑΡΧΕΙ
Ο αγροτικός τομέας του Ν. Χανίων αλλά και σε επίπεδο Περιφέρειας Κρήτης, κατείχε και εξακολουθεί να κατέχει, παρά τις μεγάλες αλλαγές στη διάρθρωση των κλάδων της οικονομικής δραστηριότητας καθοριστικής σημασίας θέση, στην οικονομική, κοινωνική, πολιτιστική ζωή, στην προστασία του περιβάλλοντος, στην απασχόληση και κύρια στην ποιότητα ζωής. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι είναι η προστατευτική ομπρέλα των αστικών περιοχών και στον αγροτικό χώρο πραγματοποιούνται όλοι οι βασικοί κύκλοι της ζωής, όπως η ανακύκλωση του νερού και οι κύκλοι του οξυγόνου, του άνθρακα και του αζώτου -χωρίς αυτούς τους κύκλους η ζωή είναι αδύνατη. Η ΚΑΠ με την πλήρη αποδέσμευση στα περισσότερα των προϊόντων, με την υποχρέωση των αγροτών της πολλαπλούς συμμόρφωσης (τήρηση αγροτο - περιβαλλοντικών όρων, κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής, διασφάλιση ποιότητας προϊόντων, προστασία φυσικού περιβάλλοντος και εξασφάλιση υγείας καταναλωτή) σε συνδυασμό με τη μεγάλη αύξηση των τιμών των εισροών (εργασία, λιπάσματα, φυτοφάρμακα, ζωοτροφές κ.ά.) την εκρηκτική αύξηση των τιμών των καυσίμων και την αυξανόμενη πίεση για δραστική μείωση των πιστώσεων από την Ε.Ε στην εφαρμογή της ΚΑΠ, είναι βέβαιο ότι θα χειροτερέψει ακόμη περισσότερο σε μακροχρόνια βάση την κατάσταση στον αγροτικό τομέα.’Τα ήδη εξαιρετικά δύσκολα και οξυμμένα προβλήματα στον αγροτικό χώρο, ιδιαίτερα στην Περιφέρεια Κρήτης λόγω του υψηλού κόστους μεταφοράς των αγροτικών προϊόντων στην εσωτερική και εξωτερική αγορά, με τη πολύ μεγάλη αύξηση της τιμής των καυσίμων, αφού σε προϊόντα μεγάλου όγκου και μικρής αξίας το κόστος μεταφορών είναι ίσο ή και μεγαλύτερο από την τιμή που επιτυγχάνει το προϊόν (εσπεριδοειδή) στις αγορές διάθεσης, με όλες τις αναμενόμενες αρνητικές συνέπειες (μείωση αγροτικού εισοδήματος εγκατάλειψη της υπαίθρου με άμεσο κίνδυνο την κατάρρευση της δομής του παραγωγικού συστήματος όχι μόνο της ενδοχώρας του αγροτικού χώρου αλλά και των πεδινών αστικών περιοχών).

B. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ
Το μεγάλο και εξαιρετικά δύσκολο ερώτημα τι θα παραχθεί, που θα παραχθεί, πότε θα παραχθεί, από ποιον θα παραχθεί, πώς θα παραχθεί, γιατί θα παραχθεί, δεν έχει μέχρι σήμερα δυστυχώς απαντηθεί στον αγροτικό τομέα σε επίπεδο Ν.Χ., Κρήτης, Ελλάδας, Ε.Ε και σε διεθνές επίπεδο. Για να σταματήσει η βέβαιη κατάρρευση του αγροτικού τομέα με όλες τις πολλαπλές αρνητικές επιδράσεις στην οικονομία της Κρήτης και εξασφαλισθεί σε μεσοχρόνια και κύρια μακροχρόνια βάση η αναζωογόνηση του αγροτικού χώρου επιβάλλεται όπως: Εκπονηθεί και τεθεί άμεσα σε εφαρμογή ένα καλά μελετημένο και επιστημονικά τεκμηριωμένο πρόγραμμα ολοκληρωμένης ανάπτυξης του αγροτικού χώρου (αγροτική - τοπική ανάπτυξη) που θα στηρίζεται στην πράσινη ανάπτυξη για να αξιοποιήσει το υπόλοιπο της προγραμματικής περιόδου 2007 - 2013 και να δημιουργήσει τις προυποθέσεις ανάταξης της αγροτικής οικονομίας μακροπρόθεσμα με τους παρακάτω πέντε άξονες: 1. Προστασία φυσικών πόρων και φυσικού περιβάλλοντος - αειφορική ανάπτυξη. 2. Παραγωγή προϊόντων ποιότητας και αξιοποίηση επί τόπου της παραγωγής - βιοτεχνία, οικοτεχνία, μεταποίηση. 3. Ανάπτυξη πολυδραστηριοτήτων ιδιαίτερα των ήπιων εναλλακτικών μορφών τουρισμού (αγροτοτουρισμός, οικολογικός, πράσινος). 4. Βελτίωση συνθηκών ζωής στην ύπαιθρο (υγεία, πρόνοια, παιδεία, πολιτισμός, επικοινωνίες). 5. Βελτίωση, εξασφάλιση γεωργικού εισοδήματος και στήριξη εισοδημάτων από εξωγεωργικές δραστηριότητες. Η στρατηγική της ολοκληρωμένης ανάπτυξης του αγροτικού χώρου απεικονίζεται σε έναν κύκλο που έχει εγγεγραμμένο ένα κανονικό πεντάπλευρο με τους πέντε άξονες:
Ειδικότερα η εξειδίκευση των μέτρων πολιτικής για τον αγροτικό χώρο σε επίπεδο Περιφέρειας, Νομού και οι στόχοι θα πρέπει να περιλαμβάνουν πολύ συνοπτικά κατά άξονα τα ακόλουθα :
α. Η προστασία των φυσικών πόρων και φυσικού περιβάλλοντος - αειφορική ανάπτυξη θα πρέπει να διασφαλίζει τους ακόλουθους στόχους:
* Την προστασία της γεωργικής γης και ιδιαίτερα της υψηλής παραγωγικότητας (υπάρχει σοβαρό πρόβλημα με την αλλαγή χρήσης γης σε βάρος της γεωργίας με την άναρχη ανάπτυξη του μαζικού τουρισμού από Χανιά μέχρι Κολυμπάρι και από Γεωργιούπολη μέχρι Πάνορμο Ν. Ρεθύμνης) για τη δυτική Κρήτη, ανάλογο πρόβλημα υπάρχει και στην ανατολική Κρήτη από Γούρνες μέχρι και Μάλια).
Ανάλογο σοβαρό πρόβλημα με την αλλαγή χρήσης γης σε βάρος της γεωργίας έχει αρχίσει και στη νότια παραλιακή ζώνη (Χρυσοσκαλίτισσα, Κουντούρα, Φραγκοκάστελλο, Πλακιάς και στον Νομό Ηρακλείου.
Είναι επιτακτική ανάγκη άμεσα από την Περιφέρεια Κρήτης στους Νομούς να εφαρμοσθεί η 168040/ 07/09/2010 κοινή απόφαση των Υπουργών Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής - Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για να προσδιορισθούν οι κατηγορίες της Γεωργικής Γης (1. Γεωργική Γη Υψηλής Παραγωγικότητας. 2. Γεωργική Γη Μέσης Παραγωγικότητας. 3. Γεωργική Γη Απλή), για να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας τουλάχιστο της Γεωργικής Γης Υψηλής Παραγωγικότητας.
* Τη σωστή αξιοποίηση του υδάτινου δυναμικού, με την εξοικονόμηση νερού, με την προστασία των υδροφορέων από ρύπανση, μόλυνση υφαλμύρωση και την εξάντληση. Η ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων σημαίνει κατά υδρολογική λεκάνη και χρησιμοποίηση ποσότητας νερού όση είναι και η ποσότητα της επαναπλήρωσης της υδρολογικής λεκάνης.
* Την εξοικονόμηση ενέργειας σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας του αγροτικού τομέα με τον ακριβή προσδιορισμό του ενεργειακού περιεχομένου εισροών και εκροών με τελικό στόχο τη μεγιστοποίηση του θετικού ισοζυγίου ενέργειας.
* Την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, με παρεμβάσεις ολοκληρωμένης ανάπτυξης των ΑΠΕ.
Της αιολικής ενέργειας, της ηλιακής ενέργειας (η Κρήτη έχει μεγάλο πλεονέκτημα) και της βιομάζας (έχει σημαντικά πλεονεκτήματα, είναι συνεχούς λειτουργίας, συμβάλλει στην αντιμετώπιση της ανεργίας αφού για κάθε παραγωγή 500 τόνων ξηρής ουσίας δημιουργείται μια μόνιμη θέση εργασίας και ανάλογες μερικής απασχόλησης και θα συμβάλλει αποφασιστικά στη σωστή διαχείριση των φυτικών υπολειμμάτων ελιάς, κλαδιά από κλάδευμα και αμπελιού, κληματίδες αλλά και στην αντιμετώπιση της ερημοποίησης των βοσκοτόπων με ανάπτυξη καλλιεργειών για παραγωγή ενέργειας (ευκάλυπτος, χαρουπιά, ψευδακακία) και παράλληλα θα δοθεί η δυνατότητα να αναπτυχθεί εναλλακτικός τουρισμός (πράσινος, οικολογικός).
Τα παραπάνω μπορούν να υλοποιηθούν με την εποπτεία και καθοδήγηση του Ενεργειακού Κέντρου της Περιφέρειας Κρήτης σε συνεργασία με τους αντιπεριφερειάρχες στους Νομούς και τους Δήμους, ώστε να γίνει σωστή και άμεση αξιοποίηση των σχετικών προγραμμάτων ΑΠΕ.
*Την προστασία των βοσκοτόπων από την υπερβόσκηση, με παρεμβάσεις όπως σημαντική μείωση του αριθμού των ζώων της ποιμενικής αιγο - προβατοτροφίας ιδιαίτερα σε περιοχές βοσκοτόπων όπου τα φυσικά οικοσυστήματα τείνουν να καταρρεύσουν (ερημοποίηση) αλλά και από τις πυρκαγιές.
Παράλληλα θα πρέπει να εκπονηθεί και να τεθεί άμεσα σε εφαρμογή ένα μακροχρόνιο πρόγραμμα φυτοτεχνικής βελτίωσης των βοσκοτόπων (πιλοτικά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν οι κοινοτικοί βοσκότοποι, όπου υπάρχουν, με φυτεύσεις φυτών δενδρώδους μηδικής και σπορά σπόρων ψυχανθών για ποώδη βλάστηση) για την αύξηση της πολύ χαμηλής βοσκοϊκανότητάς τους προσαρμοσμένο στις εδαφοκλιματικές συνθήκες κάθε περιοχής. Η σωστή διαχείριση κάθε βοσκότοπου θα πρέπει να προβλέπει τον ακριβή αριθμό των εκτρεφομένων ζώων (βοσκοφόρτωση) να είναι ανάλογος της βοσκοϊκανότητάς του.
* Την προστασία των δασών και των δασικών εκτάσεων, με έργα ορεινής υδρονομίας και αναδασώσεων, με την ανάδειξη και προστασία περιοχών ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους, των βιοτόπων και της φυσικής βλάστησης των ποταμών, των χειμάρρων και των ρεμάτων με ιδιαίτερη προσοχή σε αυτά που διασχίζουν κατοικημένες περιοχές, για την προστασία της χλωρίδας και της πανίδας και ιδιαίτερα της ενδημικής.
*Την ανάπτυξη και διατήρηση πράσινου σε όλους τους Δήμους της Κρήτης με χρησιμοποίηση της χλωρίδας της Κρήτης ανάλογα με τις εδαφοκλιματικές συνθήκες κάθε περιοχής.
Οι 6 στόχοι του άξονα 1 απεικονίζονται σε έναν κύκλο, που έχει εγγεγραμμένο ένα κανονικό εξάπλευρο που το ανάπτυγμά του υλοποιεί τον άξονα 1.

β.Η παραγωγή προϊόντων ποιότητας και η αξιοποίηση επί τόπου της παραγωγής(βιοτεχνία, οικοτεχνία, μεταποίηση) θα πρέπει να διασφαλίζει τους ακόλουθους στόχους:
* Την παραγωγή φυτικών προϊόντων, ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ), προστατευόμενης γεωγραφικής ένδειξης (ΠΓΕ) και βιολογικών, όπως ελαιόλαδου έξτρα παρθένου και παρθένου, αμπελοκομικών, κηπευτικών, εσπεριδοειδών και υποτροπικών και η αξιοποίηση της παραγωγής με τη διασφάλιση της ποιότητας σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας, από την παραγωγή μέχρι την κατανάλωση με την κατασκευή όλων των απαραίτητων έργων υποδομής και την εφαρμογή αυστηρού ποιοτικού ελέγχου, ώστε να εξασφαλίζεται η ποιότητα των προϊόντων και η υγεία των καταναλωτών.
* Την παραγωγή ζωικών προϊόντων, ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ), προστατευόμενης γεωγραφικής ένδειξης (ΠΓΕ) και βιολογικών, όπως κρέατος και γαλακτοκομικών (μυζήθρα, ανθότυρος και γραβιέρα) και η αξιοποίηση της παραγωγής με τη διασφάλιση της ποιότητας σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας, από την παραγωγή μέχρι την κατανάλωση, με την κατασκευή όλων των απαραίτητων έργων υποδομής και την εφαρμογή αυστηρού ποιοτικού ελέγχου, ώστε να εξασφαλίζεται η ποιότητα των προϊόντων και η υγεία των καταναλωτών.
* Την εφαρμογή ορθών γεωργικών πρακτικών, ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου (ΟΣΔΕ), κώδικες ορθής ελαιοκομικής πρακτικής (ΚΟΡΕΠ), με την επαγγελματική κατάρτιση και ενημέρωση των αγροτών στους τόπους παραγωγής για χρησιμοποίηση σωστής και ορθολογικής καλλιεργητικής τεχνικής, προσαρμοσμένης στα δεδομένα της σύγχρονης τεχνολογίας με την αξιοποίηση στον καλύτερο δυνατό βαθμό τις οικο - γεωργοοικονομικές συνθήκες της Κρήτης με τελικό αποτέλεσμα τη σημαντική βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των παραγόμενων αγροτικών προϊόντων.
Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με αποτελεσματική οργάνωση των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, ώστε να μειωθεί σημαντικά το κόστος παραγωγής με την ορθολογική χρησιμοποίηση όλων των εισροών και ιδιαίτερα της εργασίας ανθρώπου και μηχανικής, των αγροχημικών, του νερού και του ισοζυγίου ενέργειας, ώστε να εφαρμόζονται γεωργικές πρακτικές και να προωθούνται κλάδοι παραγωγής με το μεγαλύτερο θετικό ισοζύγιο ενέργειας. Ειδικά για την ελαιοκομία, που είναι ο κύριος και καθοριστικής σημασίας κλάδος παραγωγής, θα πρέπει να μειωθεί η ελάχιστη έκταση καλλιέργειας ελιάς για ομάδα παραγωγών για το ΟΣΔΕ από 4000 στρέμματα -που είναι σήμερα- στα 500, ώστε να είναι δυνατή η συγκρότηση και λειτουργία της ομάδας με 10 το πολύ ελαιοπαραγωγούς, για να εξασφαλίζεται πρακτικά η ιχνηλασιμότητα της ποιότητας του ελαιόλαδου διαφορετικά με τα 4000 στρέμματα λόγω του μικρού κλήρου ο αριθμός των ελαιοπαραγωγών μπορεί να φθάνει και τους 100, γεγονός που θα καθιστά σχεδόν αδύνατη τη λειτουργία της ομάδας για την εξασφάλιση της ιχνηλασιμότητας. Παράλληλα, θα πρέπει να παρέχεται δωρεάν γεωπονική στήριξη των ομάδων ΟΣΔΕ από τους γεωπόνους της Περιφέρειας και οι προβλεπόμενες αναλύσεις να γίνονται δωρεάν στα εργαστήρια του ΕΘΙΑΓΕ.
*Την παραγωγή προϊόντων ποιότητας νέων καλλιεργειών όπως είναι ρογδιάς, αβοκάντο, καρυδιάς, βανίλιας κ.ά., που έχουν αυξημένη ζήτηση σε αρδευόμενες εκτάσεις με την εκπόνηση και εφαρμογή τεκμηριωμένου προγράμματος αναδιάρθρωσης καλλιεργειών.
Οι στόχοι του άξονα 2 απεικονίζονται σε έναν κύκλο που έχει εγγεγραμμένο ένα κανονικό τετράπλευρο, που το ανάπτυγμά του υλοποιεί τον άξονα 2.

γ. Η ανάπτυξη πολυδραστηριοτήτων, ιδιαίτερα των ήπιων εναλλακτικών μορφών τουρισμού (αγροτοτουρισμός, οικολογικός, πράσινος) θα πρέπει να διασφαλίζει τους ακόλουθους στόχους:
* Η ανάπτυξη των ήπιων εναλλακτικών ήπιων μορφών τουρισμού πρέπει να γίνει μετά από τεκμηριωμένη ανάλυση των κοινωνικο-οικονομικών συνθηκών και οικολογικών δυνατοτήτων κάθε ευρύτερης περιοχής, ώστε να μεγιστοποιούνται οι ωφέλειες και να ελαχιστοποιούνται οι αρνητικές επιπτώσεις και να δίδεται η δυνατότητα εργασίας στους τουρίστες με άνετες και ευχάριστες προϋποθέσεις, εάν το επιθυμούν, έναντι του κόστους παραμονής των στον αγροτικό χώρο με τη ρητή αυστηρή προϋπόθεση της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος και της αειφορικής ανάπτυξης.
* Η σωστή ανάπτυξη των εναλλακτικών ήπιων μορφών τουρισμού θα πρέπει να στηριχθεί σε καλά μελετημένο σωστό προγραμματισμό, ώστε να γίνεται ορθολογική κατανομή και διασπορά σε όλο τον αγροτικό χώρο των ημιορεινών και ορεινών περιοχών της ενδοχώρας.
* Την ανάπτυξη εξωγεωργικών δραστηριοτήτων από τους άλλους τομείς της οικονομίας, ώστε να υπάρχει πλήρης απασχόληση και ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο σε όλο τον πληθυσμό.
Οι στόχοι του άξονα 3 απεικονίζονται σε έναν κύκλο που έχει εγγεγραμμένο ένα κανονικό τρίπλευρο, που το ανάπτυγμά του υλοποιεί τον άξονα 3.

δ. Η βελτίωση συνθηκών ζωής στην ύπαιθρο (υγεία, πρόνοια, παιδεία, πολιτισμός, επικοινωνίες) θα πρέπει να στηριχθεί:
* Σε ουσιαστική βελτίωση και αποτελεσματική οργάνωση, της υγείας και της πρόνοιας, ιδιαίτερα στην ενδοχώρα της Κρήτης (ημιορεινές και ορεινές περιοχές), όπου υπάρχουν ελλείψεις και σημαντική καθυστέρηση.
* Σε εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων της παιδείας και του πολιτισμού, στην ενδοχώρα της Κρήτης με τις αντίστοιχες των αστικών περιοχών του βόρειου άξονα, αφού σήμερα παρουσιάζουν σαφή υστέρηση.
* Σε ουσιαστική βελτίωση και αποτελεσματική οργάνωση, της ύδρευσης και κύρια της αποχέτευσης και της διαχείρισης των υγρών και στερεών αποβλήτων στην ενδοχώρα της Κρήτης, ώστε να διασφαλισθούν υγιεινές συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού και να προστατευθεί αποτελεσματικά το φυσικό περιβάλλον.
* Σε ουσιαστική βελτίωση και αποτελεσματική οργάνωση των μεταφορών και επικοινωνιών στην ενδοχώρα της Κρήτης, αφού σήμερα παρουσιάζουν σαφή υστέρηση έναντι των πεδινών περιοχών.
Οι στόχοι του άξονα 4 απεικονίζονται σε έναν κύκλο που έχει εγγεγραμμένο ένα κανονικό τετράπλευρο, που το ανάπτυγμά του υλοποιεί τον άξονα 4.

ε. Η βελτίωση και εξασφάλιση του γεωργικού εισοδήματος και η στήριξη των εισοδημάτων από εξωγεωργικές δραστηριότητες:
*Η βελτίωση και εξασφάλιση του γεωργικού εισοδήματος, θα πρέπει να είναι ο αντικειμενικός σκοπός και το αποτέλεσμα μιας σωστής αγροτικής και τοπικής ανάπτυξης σε μακροχρόνια βάση και μπορεί να επιτευχθεί με τη στρατηγική, ολοκληρωμένης αγροτικής ανάπτυξης του αγροτικού χώρου, που θα στηρίζεται σε ορθολογική και αποτελεσματική οργάνωση και εφαρμογή κύρια όλων που αναφέρθηκαν παραπάνω συνοπτικά.
Οι στόχοι του άξονα 5 απεικονίζονται σε έναν κύκλο, που θα είναι το τελικό αποτέλεσμα της ολοκληρωμένης ανάπτυξης του αγροτικού χώρου.

Η πραγματοποίηση των παραπάνω στόχων προϋποθέτει την εφαρμογή ορισμένων παρεμβάσεων και μέτρων σε οργανωτικό και οικονομικό επίπεδο σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας που αφορούν άμεσα ή έμμεσα τον αγροτικό χώρο.
Προκειμένου να επιτευχθούν οι παραπάνω στόχοι απαιτούνται οι ακόλουθες πολύ συνοπτικά παρεμβάσεις και μέτρα σε μικροοικονομικό επίπεδο (αγροτική εκμετάλλευση) και μακροοικονομικό επίπεδο (αγροτικός χώρος).
* Η ολοκλήρωση της κατασκευής όλων των απαραίτητων έργων υποδομής σε αρδευτικά έργα (φράγματα, λιμνοδεξαμενές, αξιοποίηση γεωτρήσεων, συμπλήρωση δικτύων κ.ά.) και αξιοποίηση αρδευτικών έργων.
* Η συμπλήρωση του δικτύου αγροτικής οδοποιίας, σημαντική βελτίωση της βατότητας για την εξυπηρέτηση όλης της διαθέσιμης γεωργικής γης και πρόσβαση των παραγωγών στα αγροκτήματά τους (εργατικό δυναμικό, μεταφορά εφοδίων και αγροτικών προϊόντων).
* Κατασκευή έργων αξιοποίησης και βελτίωσης βοσκοτόπων (δρόμοι προσπέλασης, έργα ύδρευσης ζώων, στέγαστρα και απαραίτητα έργα φυτοτεχνικής βελτίωσης για μεγάλη αύξηση της βοσκοϊκανότητάς τους.
* Συμπλήρωση και κατασκευή της απαραίτητης υποδομής για την αξιοποίηση και διακίνηση και της φυτικής και ζωικής παραγωγής.
* Επαγγελματική κατάρτιση και ενημέρωση των αγροτών στους χώρους παραγωγής για εφαρμογή σύγχρονης τεχνολογίας, παραγωγή προϊόντων ποιότητας και προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, με σωστή χρησιμοποίηση όλων των εισροών και εξοικονόμηση νερού και ενέργειας.
Η επαγγελματική κατάρτιση των αγροτών και των εμπλεκομένων φορέων πρέπει να γίνει από τα ΚΕΓΕ με χρηματοδότηση και επαναλειτουργία τους με τελικό αποτέλεσμα ασύγκριτα μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και πολύ μικρότερο κόστος. Ο Αθηνοκεντρικός οργανισμός ΔΗΜΗΤΡΑ Α.Ε απέτυχε στην αποστολή του.
Για τα κύρια προϊόντα οι παρεμβάσεις και τα μέτρα είναι:

1. Ελαιόλαδο

Η Περιφέρεια της Κρήτης έχει αδιαφιλονίκητο συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή ελαιόλαδου και έχει να κάνει με την εξαιρετική του ποιότητα και την πολύ υψηλή παραγωγικότητα των ελαιώνων της. Το πολύ ισχυρό πλεονέκτημα αποκτήθηκε με μακρόχρονες σκληρές προσπάθειες των ελαιοπαραγωγών της Κρήτης εδώ και 5000 χρόνια από την προ - Μινωική εποχή μέχρι σήμερα και στηρίζεται στην αγάπη και απαράμιλλη εργατικότητα των ελαιοπαραγωγών.
Η παραγωγή ελαιόλαδου έχει αυξηθεί πολύ τα τελευταία χρόνια, εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι η πολύ μεγάλη βελτίωση της ποιότητάς του. Το 70 - 75% της ποσότητας του ελαιόλαδου στην Κρήτη είναι έξτρα παρθένο. Το ελαιόλαδο της Κρήτης είναι υψηλής βιολογικής, θρεπτικής και διαιτητικής αξίας, με εξαιρετική γεύση, πλούσιο άρωμα και πολύ καλό χρώμα. Δυστυχώς, το ελαιόλαδο της Κρήτης δεν είναι γνωστό στον βαθμό που θα έπρεπε στους καταναλωτές της εσωτερικής και εξωτερικής αγοράς.
Η οργάνωση της διακίνησης και εμπορίας του ελαιόλαδου δεν είναι εκείνη που θα έπρεπε να είναι λόγω της εξαιρετικής του ποιότητας, ώστε να αποδίδονται στους ελαιοπαραγωγούς αλλά και στην οικονομία της Κρήτης οι αναμενόμενες ωφέλειες.
Η διακίνηση και εμπορία του ελαιόλαδου περιλαμβάνει τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας, έκθλιψη - παραγωγή ελαιόλαδου, ποιότητα, τυποποίηση - συσκευασία, αποθήκευση, έρευνα αγοράς, προβολή - διαφήμιση, marketing και πώληση.
Οσο αφορά την έκθλιψη - παραγωγή ελαιόλαδου, η υποδομή που υπάρχει σε ελαιουργεία είναι αρκετά καλή (με ορισμένες συμπληρώσεις ιδιαίτερα σε ανοξείδωτες στεγασμένες κατάλληλα ελαιοδεξαμενές) να επιτρέπει ακόμη και στην περίοδο της αιχμής να γίνεται η έκθλιψη του ελαιόκαρπου με μικρό χρόνο αναμονής (4 - 5 ημέρες).
Ομως, μακροχρόνια, θα πρέπει ο εκσυγχρονισμός των ελαιουργείων να περάσει σταδιακά στα ελαιουργεία των δύο (2) φάσεων, χωρίς προσθήκη νερού κατά την έκθλιψη του ελαιόκαρπου, με πολλές ωφέλειες: Στη βελτίωση της ποιότητας του ελαιόλαδου αλλά και στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος (πολύ μεγάλη μείωση των απόνερων - κατσίγαρος).
Χρειάζεται, όμως, καλύτερη οργάνωση και επαγγελματική κατάρτιση των ελαιουργών αλλά και των παραγωγών προκειμένου να βελτιωθεί και κύρια να διασφαλισθεί η ποιότητα του παραγόμενου ελαιόλαδου σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας.
Οι χημικές παράμετροι για την εκτίμηση της ποιότητας του ελαιόλαδου είναι η οξύτητα, ο αριθμός των υπεροξειδίων και η απορρόφηση στο υπεριώδες (Κ270, Κ232). Τα όρια για τα βρώσιμα ελαιόλαδα είναι οξύτητα 3,3%, Κ270 0,20, Κ232 2,4, αριθμός υπεροξειδίων 20 meg/kr ελαιόλαδου. Ομως για την ποιότητα του ελαιόλαδου θα πρέπει να λαμβάνονται και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, όπως είναι η γεύση και το άρωμα.
Στην τυποποίηση - συσκευασία η υποδομή που υπάρχει είναι σε καλή κατάσταση αλλά δεν αρκεί να καλύψει όλη την ποσότητα της παραγωγής. Εκείνο που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι σήμερα η ποσότητα ελαιόλαδου που τυποποιείται στον Ν.Χ. αλλά και στην Κρήτη είναι χαμηλή (12 - 15%) και αναμφισβήτητα είναι πολύ σημαντικός ανασταλτικός παράγοντας στη διακίνηση και εμπορία του ελαιόλαδου, με δυσμενείς συνέπειες στο εισόδημα του παραγωγού αλλά και σε μεγάλη ζημιά της οικονομίας της Κρήτης και της εθνικής οικονομίας. Θα πρέπει να γίνει συμπλήρωση (μονάδες τυποποίησης, ελαιοδεξαμενές ανοξείδωτες) και βελτίωση (ελαιουργεία) της υποδομής.

2Αμπελοκομικά προϊόντα

Η Περιφέρεια της Κρήτης και κύρια ο Νομός Ηρακλείου έχει αδιαφιλονίκητο συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή αμπελοκομικών προϊόντων για τις 3 χρήσεις (σταφίδα, κρασιά, επιτραπέζια σταφύλια) έχει να κάνει με την εξαιρετική ποιότητα των προϊόντων και πολύ καλή παραγωγικότητα των αμπελώνων, που αποκτήθηκαν μακροχρόνια από την πολύτιμη εμπειρία των αμπελουργών του Νομού, η οποία θα πρέπει να διασφαλισθεί με κάθε τρόπο.
Βέβαια, η παραγωγή των αμπελοκομικών προϊόντων που παράγονται σήμερα στην Κρήτη έχει μειωθεί παρά πολύ, οι λόγοι είναι πολλοί αλλά κύρια η απρογραμμάτιστη οριστική εγκατάλειψη που εφαρμόστηκε και η περιορισμένη αναμπέλωση.
Πρέπει να σημειωθεί ότι η καλλιέργεια των αμπελιών είναι πλήρως συμπληρωματική με την καλλιέργεια της ελιάς όσον αφορά τις απαιτήσεις σε εργασία και οι δυο καλλιέργειες είναι πολύ φιλικές στο φυσικό περιβάλλον και έχουν πολύ υψηλό θετικό ενεργειακό ισοζύγιο, για τους λόγους αυτούς από τη Μινωική εποχή μέχρι σήμερα, ήταν οι κύριοι κλάδοι της φυτικής παραγωγής στην Κρήτη, συνδέθηκαν και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στον πολιτισμό της Κρήτης για 5000 χρόνια.
Η καλλιέργεια αμπελιών αφορά τη σουλτανίνα για τριπλή χρήση (σταφίδα, επιτραπέζια, κρασιά) κύρια στον Νομό Ηρακλείου και κρασιών στους άλλους Νομούς της Κρήτης. Η καλλιέργεια της σουλτανίνας με την κατάλληλη τεχνική μπορεί να προσαρμοσθεί στην παραγωγή φυσικού προϊόντος (natural product) και Thomson seedless για επιτραπέζιο σταφύλι για την εσωτερική και κύρια την εξωτερική αγορά.
Η παραγωγή κρασιών ανώτερης ποιότητας ονομασίας προέλευσης (VQPRD), η γνωστή ΠΟΠ, υπάρχει στους Νομούς Ηρακλείου και Λασιθίου, ενώ η παραγωγή κρασιών ΠΓΕ (προστατευόμενης γεωγραφικής ένδειξης) αναγνωρίστηκε πρόσφατα από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης για τα κρασιά των Νομών Χανίων και Ρεθύμνης, δίδει σε αυτά ένα καλό πλεονέκτημα στη διακίνηση και εμπορία τους, πρέπει, όμως, να γίνουν και άλλα πολλά για να γίνουν τα κρασιά ανταγωνιστικά και να κατακτήσουν τη θέση που τους αξίζει στην εσωτερική κι εξωτερική αγορά.

3. Εσπεριδοειδή
Η καλλιέργεια των εσπεριδοειδών εντοπίζεται στον Ν.Χ. και αφορά κύρια τα πορτοκάλια, σε πολύ μικρότερο βαθμό τα μανταρίνια και με μικρή σημασία τα λεμόνια και τα γκρέιπ - φρουτ.
Πορτοκάλια
Η παραγωγή πορτοκαλιών τα τελευταία χρόνια αυξήθηκε σημαντικά λόγω της επέκτασης της καλλιέργειας αλλά και λόγω αύξησης της αποδοτικότητας των νέων φυτειών που συνέχεια νέες φυτείες μπαίνουν στο στάδιο της πλήρους παραγωγής. Οσον αφορά τη διάρθρωση της παραγωγής έχει, αυξηθεί πολύ η παραγωγή ομφαλοφόρων, σημαντικά η παραγωγή βαλέντσια και έχει μειωθεί σε μεγάλο βαθμό η παραγωγή κοινών.
Τα πορτοκάλια των Χανίων είναι πολύ καλής ποιότητας -εύγευστα, υψηλής περιεκτικότητας σε χυμό και άρωμα- η οποία τα τελευταία χρόνια υποβαθμίζεται σε μακροχρόνια βάση με κύρια αιτία την απόσυρση όπως εφαρμόστηκε και τις πολύ χαμηλές τιμές παραγωγού, που έκανε ασύμφορη την καλλιέργεια με συνέπεια να μην εφαρμόζεται η σωστή καλλιεργητική τεχνική. Για την αντιμετώπιση του εξαιρετικά δύσκολου προβλήματος επιτακτική είναι η ανάγκη να εκπονηθεί και να τεθεί άμεσα σε εφαρμογή ενός καλά μελετημένου και επιστημονική τεκμηριωμένου προγράμματος αναδιάρθρωσης της καλλιέργειας, στο οποίο εκτός από τα εσπεριδοειδή σημαντική έκταση μπορούν να καταλάβουν νέες καλλιέργειες (ρογδιά, αβοκάντο, καρυδιά, δεσπολιά, βανίλια) ανάλογα με τις εδαφοκλιματικές αλλά και τις γεωργοοικονομικές συνθήκες κάθε περιοχής. Είναι σαφές ότι για την εφαρμογή του παραπάνω προγράμματος θα πρέπει να υπάρξουν κίνητρα που να καλύπτουν και την απώλεια του γεωργικού εισοδήματος.
Ο ποιοτικός έλεγχος και ο διαχωρισμός των εμπορεύσιμων ποσοτήτων πορτοκαλιών στις ποιοτικές κατηγορίες πρέπει να είναι προσεκτικός και με αυστηρότητα για να τυποποιούνται εξαιρετικής ποιότητας καρποί ιδιαίτερα σήμερα, που ο ανταγωνισμός είναι πολύ σκληρός και τα χανιώτικα πορτοκάλια πρέπει να κάνουν γνωστή την ανώτερη ποιότητά τους στο ευρύ καταναλωτικό κοινό της εσωτερικής και εξωτερικής αγοράς για να διευκολυνθεί η διάθεσή τους και η βελτίωση του εισοδήματος των παραγωγών.
Οι ποιοτικές κατηγορίες των πορτοκαλιών σύμφωνα με κανονισμό της Ε.Ε είναι, έξτρα, ποιότητα Ι, ποιότητα ΙΙ και ποιότητα ΙΙΙ.

4. Κηπευτικά
Η Περιφέρεια της Κρήτης έχει αδιαφιλονίκητο πολύ δυνατό συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή κηπευτικών εξαιρετικής ποιότητας λόγω των άριστων εδαφοκλιματικών συνθηκών ιδιαίτερα στους Νομούς Λασιθίου και Ηρακλείου’
Η εξαιρετική ποιότητα των κηπευτικών της Κρήτης (γεύση, άρωμα, υψηλή θρεπτική και διαιτητική αξία) στηρίζεται στις άριστες συνθήκες παραγωγής, εξαίρετες εδαφοκλιματικές συνθήκες αλλά και υψηλή καλλιεργητική τεχνική που εφαρμόζεται από τους παραγωγούς.
Η παραγωγή κηπευτικών προϊόντων στην Κρήτη αφορά:
* Κηπευτικά υπαίθρου, συνήθως και εκτός εποχής λόγω ευνοϊκών κλιματικών συνθηκών, ιδιαίτερα στα νότια παράλια
* Κηπευτικά που παράγονται από προστατευόμενες καλλιέργειες σε θερμοκήπια.
Η παραγωγή κηπευτικών υπαίθρου τα τελευταία 30 χρόνια παρουσιάζει μείωση, παρά το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτημα που έχει η Κρήτη για παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας και τη συνέχεια αυξανόμενη ζήτηση στην εσωτερική και εξωτερική αγορά, που προβλέπεται ότι θα αυξηθεί πολύ στο μέλλον. Αυτό οφείλεται συνοπτικά στους ακόλουθους λόγους.
Υπάρχει σημαντική υποκατάσταση των κηπευτικών υπαίθρου από την παραγωγή κηπευτικών σε θερμοκήπια. Υπάρχει μεγάλος ανταγωνισμός όσον αφορά τους συντελεστές εργασία ανθρώπου, το έδαφος και το νερό από την ανάπτυξη του τουρισμού -ιδιαίτερα στις βόρειες παραλιακές ακτές σε βάρος των κηπευτικών υπαίθρου με συνέπεια να μειώνεται η καλλιεργούμενη έκταση από κηπευτικά υπαίθρου.
Λόγω της υψηλής θρεπτικής διαιτητικής και βιολογικής αξίας των κηπευτικών στην υγιεινή διατροφή του ανθρώπου, που επιβεβαιώνεται καθημερινά σε πολλά διεθνή συνέδρια διατροφής και υγείας του ανθρώπου και ότι αναμένεται σύντομα η ΕΕ να κυκλοφορήσει οδηγίες υγιεινής σωστής διατροφής, που θα στηρίζεται στο πρότυπο της κρητικής διατροφής με βάση τα κηπευτικά, το ελαιόλαδο και τα φρούτα είναι βέβαιο ότι η αυξανόμενη ζήτηση των κηπευτικών θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο.
Υπάρχουν, επομένως, πολύ καλές προοπτικές διάθεσης της παραγωγής κηπευτικών στην εσωτερική και εξωτερική αγορά και η Κρήτη έχει ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτημα για να αναπτύξει σε μεγάλο βαθμό την καλλιέργεια των κηπευτικών υπαίθρου και σε θερμοκήπια.
Πρέπει, όμως, να γίνει ο σωστός προγραμματισμός, να γίνουν τα απαραίτητα αρδευτικά έργα να λυθεί το θέμα του πολλαπλασιαστικού υλικού να γίνει σωστή επαγγελματική κατάρτιση των ενδιαφερόμενων παραγωγών κηπευτικών και το σημαντικότερο να δοθούν κίνητρα για κατασκευή βιοκλιματικών θερμοκηπίων, που θα αξιοποιούν κατά τον καλύτερο τρόπο τις εξαιρετικές κλιματικές συνθήκες κάθε περιοχής.
Παράλληλα, θα πρέπει η εξαιρετική ποιότητα των κηπευτικών να διασφαλισθεί με αυστηρό ποιοτικό έλεγχο και να κατατάσσονται οι εμπορεύσιμες ποσότητες κηπευτικών με τυποποίηση.
Η συσκευασία πρέπει να είναι ανάλογη του προϊόντος της ποιότητας και του χώρου προορισμού (εσωτερική, εξωτερική αγορά). Η μεταφορά και αποθήκευση θα πρέπει να υποστηριχθεί με τα απαραίτητα έργα υποδομής (ψυγεία, μέσα μεταφοράς).

5. Κτηνοτροφικά προϊόντα
Αναμφισβήτητα η Κρήτη έχει πολύ ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα για τα προϊόντα φυτικής παραγωγής, όμως η ζωική παραγωγή -κύρια η αιγοπροβατοτροφία ιδιαίτερα στους Νομούς Ρεθύμνης και Χανίων- έχει δυνατότητες παραπέρα ανάπτυξης και βελτίωσης.
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η εκπόνηση και η εφαρμογή ενός επιστημονικά τεκμηριωμένου προγράμματος ορθολογικής διαχείρισης των βοσκοτόπων με τα απαραίτητα έργα υποδομής και έργα φυτοτεχνικής βελτίωσης για την αύξηση της βοσκοϊκανότητάς τους σε μακροχρόνια βάση.
Παράλληλα, θα πρέπει να αξιοποιηθούν σωστά η πολύτιμη εμπειρία και η αγάπη των κτηνοτρόφων για την αιγοπροβατοτροφία.
Στις περιοχές όπου υπάρχουν παραδοσιακοί ελαιώνες με υψίκορμα δένδρα και υπάρχει διαθέσιμο εργατικό δυναμικό με εμπειρία και θέληση για απασχόληση στον αγροτικό τομέα, είναι δυνατό να αναπτυχθούν αγροτικές εκμεταλλεύσεις τύπου παραδοσιακή ελαιοκομία - ημιοικόσιτη προβατοτροφία. Ηδη λειτουργούν με πολύ καλά αποτελέσματα στους Νομούς Ρεθύμνης και Χανίων.
Συγκεκριμένα στην έκταση των ελαιώνων θα εκτρέφεται μικρός αριθμός προβάτων 15 - 20 ανάλογα με την έκταση βελτιωμένων φυλών (μιγάδες Φρισλανδίας και Χίου).
Οι εκτάσεις αυτές θα σπέρνονται με ψυχανθή (βίκος, μπιζέλια, ψαρές κ.ά.) ή και μηδικής εάν η έκταση είναι αρδευόμενη για χορτονομή στα εκτρεφόμενα ζώα.
Με τον τρόπο αυτό θα παράγονται βιολογικά προϊόντα υψηλής ποιότητας με πολλές ωφέλειες για τους παραγωγούς (πολύ αυξημένο γεωργικό εισόδημα), αυξημένη απασχόληση, στην οικονομία της Κρήτης και το σημαντικότερο αξιόλογη βελτίωση στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Συμπεράσματα

Για να εφαρμοσθούν τα παραπάνω με προοπτική και αποτελεσματικότητα είναι σαφές ότι θα πρέπει να υπάρχει μια καλά οργανωμένη υπηρεσία που θα παρέχει συνεχή στήριξη των αγροτών(προγραμματισμός, εκπαίδευση, εφαρμογή).
Η Περιφέρεια Κρήτης έχει τη δυνατότητα από το γεωπονικό προσωπικό των Διευθύνσεων Αγροτικής Ανάπτυξης των Νομών να οργανώσει μια υπηρεσία για άμεση επιστημονικά τεκμηριωμένη γεωπονική στήριξη των αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
Η υπηρεσία αυτή θα μπορούσε ενδεικτικά να έχει ανάλογα με τη σημασία κάθε κλάδου τα τμήματα:
Από ένα τμήμα σε κάθε Νομό με ευθύνη την ελαιοκομία και ενισχυμένο σε προσωπικό για τους Νομούς Ηρακλείου και Χανίων.
Από ένα τμήμα σε κάθε Νομό με ευθύνη την αμπελουργία και πολύ ενισχυμένο σε προσωπικό για τον Νομό Ηρακλείου.
Από ένα τμήμα σε κάθε Νομό με ευθύνη τα κηπευτικά και πολύ ενισχυμένο σε προσωπικό για τους Νομούς Ηρακλείου και Λασιθίου .
Ενα τμήμα για τα εσπεριδοειδή για τον Νομό Χανίων
Από ένα τμήμα σε κάθε Νομό με ευθύνη την κτηνοτροφία και ενισχυμένο σε προσωπικό για τους Νομούς Ρεθύμνης και Χανίων
Αυτή τη βοήθεια και στήριξη ο αγρότης της Κρήτης τη δικαιούται και την αξίζει σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά, λόγω των πολύ δύσκολων συνθηκών αλλά και διότι στη μακρόχρονη ιστορία από τη Μινωική εποχή μέχρι σήμερα, ο αγρότης της Κρήτης ήταν απαράμιλλος σε εργατικότητα και ανυπέρβλητος σε θυσίες για τη λευτεριά και την πρόοδο της Κρήτης.
Εάν εφαρμοσθεί η ολοκληρωμένη ανάπτυξη του αγροτικού χώρου στην Κρήτη είναι βέβαιο ότι μακροπρόθεσμα η Περιφέρεια της Κρήτης μπορεί να γίνει πιλοτική Περιφέρεια στην ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής για την Ελλάδα και τα εξαιρετικής ποιότητας αγροτικά προϊόντα θα κατακτήσουν και πάλι την εσωτερική και εξωτερική αγορά.