Εισήγηση για ανακύρηξη του παλαιού επαρχιακού δρομου

Προς: Τους κ.κ. Νομαρχιακούς Συμβούλους

ΚΑΝΤΑΝΟΣ : Φαράγγι – δρόμος Φαραγγιού

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΚΑΝΤΑΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΠΟΥ ΔΙΕΡΧΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΦΑΡΑΓΓΙ ΤΗΣ ΚΑΝΤΑΝΟΥ , ΣΕ ΔΡΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ & ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΚΑΛΟΥΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΕΥΤΥΧΙΟΣ ΚΟΡΚΙΔΑΚΗΣ

Το φαράγγι της Καντάνου, όπως τουλάχιστον ακούγεται, αλλά και έχει καθιερωθεί στην τοπική ιδιωματική διάλεκτο, καλύπτει μια έκταση 5 τετραγωνικών χιλιομέτρων και αναπτύσσεται στο βόρειο τμήμα του λεκανοπεδίου της Καντάνου και μεταξύ των οικισμών Σπίνας, Πάνω Φλωρίων και του Κάμπου της Καντάνου. Απέχει δε από την κεντρική πλατεία 1,5 χλμ. Διασχίζεται από τον χείμαρρο « Κουκίζα» ή «Σπινιώτη», η ορμητικότητα του οποίου πολλές φορές, εκτός από τον εκοφαντικό θόρυβο που αναδίδουν σε μεγάλη απόσταση, οι μετακινούμενες κροκάλες στην κήτη του, προξενεί και μεγάλου μεγέθους καταστροφές, στους οικισμούς και στις παραόχθιες καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Κλασικό παράδειγμα είναι η ποταμοπλημύρα του 1913 και 1930 που παρέσυρε το Δημ. Σχολείο στα Διπόταμα και τα Πλεμενιανά αντίστοιχα. Στον Κουκίζα και στην έκταση, που καλύπτει το Φαράγγι, απολήγουν δεκάδες άλλες μικρότερες λαγκαδιές, και μικροφάραγγα, που συμπληρώνουν το άγριο γεωγραφικό ανάγλυφο της περιοχής.

ΧΛΩΡΙΔΑ: Στο φαράγγι ευδοκιμούν όλα τα είδη της χλωρίδας, που χαρακτηρίζουν τα ασβεστολιθικά πετρώματα όπως:
α) Ποώδη: Αρωματικά και θεραπευτικά φυτά ( Ήμερη και Άγρια Σφακομηλιά, Ματζοράνα, Πευκάκι, Θρύμπη, κ.α.)
β) Θαμνώδη: Ασπρόθυμος, Αχυνοπόδι, Αστιβίδα ,Κουμαριά, Κατσοπρίνια, και προ πάντων τον σπάνιο είδος της Κρήτης ‘Αντραχλο.
γ) Δέντρα: Πλατάνια, Πρινάρια, Αζίλακες, Πεύκα, Χαρουμπιές, κ.α.

ΠΑΝΙΔΑ:
Στο φαράγγι ζουν σχεδόν όλα τα άγρια ζώα της Κρήτης. Ασβοί, Κουνάβια, όλα τα είδη των ερπετών κ. α. καθώς επίσης και όλα τα είδη των πτηνών, αρπακτικών και μη.

ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ
Η σύσταση του εδάφους είναι κυρίως ασβεστολιθική, έτσι άλλωστε δικαιολογούνται οι έντονες διαβρώσεις, που σχηματίστηκαν και συνεχίζουν να σχηματίζονται από το « όξινο» νερό. Όμως την έκταση του Φαραγγιού καλύπτουν ελάχιστες επιφάνειες από αργιλώδη πετρώματα. Πράγμα που δικαιολογεί σχεδόν την έλλειψη πηγαίου νερού.
α)Σπήλαια: Ο Νερόσπηλιος και ο Σαρακηνόσπηλος.
β) Γκρεμνά : Γκρεμνά υπάρχουν, πριν και μετά τον Νερόσπηλιο, στην Μάχα, στου Λουλούδη τα Γρεμνά, Τα γκρεμνά της Αγρομέλισσας. Πολλά από αυτά ορθώνονται τόσο ανάντι του δρόμου, όσο και κατάντι, σχηματίζοντας έτσι, εντυπωσιακές ορθοπλαγιές.
γ) Δολίνες (Βουλίσματα): Υπάρχουν αρκετές δολίνες στην καρδιά του φαραγγιού, που αναπτύσσονται σε ένα γεωλογικό τόξο από βορά προς νότο και σε απόσταση όχι μεγαλύτερη του ενός χιλιομέτρου, αρχομένου από βορά με « του Πελέκω το Βούλισμα», Το « Βούλισμα» κοντά στου Ερήνη το Καμαράκι στον Μακρύλαγγο, το «Γαϊδουρολάκι», τον Βαθύλαγγο (σημερινό γήπεδο), το Βούλισμα( ανατολικά των αμπελιών στα Νεβέλα) και τέλος « ο χώνος», μικρό βούλισμα στις Πολλές Κερατές και στην ιδιοκτησία Γρυφάκη. Μερικές από τις παραπάνω δολίνες δημιουργήθηκαν ή άλλαξαν μορφή και βάθος, κατά τους δυνατούς, συχνούς και εκοφαντικούς σεισμούς που ακούγονταν στην περιοχή κατά τους μήνες Μάιο και Ιούνιο του 1930, αλλά και σε λιγότερη ένταση και αριθμό την δεκαετία του 1960. Να σημειωθεί ότι τόσο του Πελέκω το βούλισμα όσο και το Γαϊδουρολάκι είναι αξιοθέατα και εύκολα σχετικά μπορούν να γίνουν επισκέψιμα.

ΠΗΓΕΣ ΝΕΡΟΥ:
Υπάρχει μια πολύ μικρή πηγή νερού βορειοανατολικά του φαραγγιού στου
« Ξαθιού», όμως είναι δυσεύρετη και περιστασιακά ενεργή.

ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ – ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ:
Στην Σπινιώτικη γέφυρα έχει ανεγερθεί μικρό εκκλησάκι από τον Ευτύχιο Κουμή και γίνεται εορταστική πανήγυρη στις 23 Αυγούστου και στην εορτή του Αγ. Ειρηναίου. Από την Σπινιώτικη γέφυρα υπάρχει δρόμος που καταλήγει στον ιστορικό οικισμό Σπίνα.

ΕΠΑΡΧΙΑΚΟΣ ΔΡΟΜΟΣ - Φαραγγιού
Ο αυτοκινητόδρομος, που διέρχεται μέσα από το Φαράγγι της Καντάνου, είναι αναμφισβήτητα το πιο χαρακτηριστικό του στοιχείο. Στα 6,5 Κμ που αναπτύσσεται φανερώνει στον διερχόμενο, θαυμασμό για τον άγριο φυσικό περίγυρο και προ πάντων το τεχνικό επίτευγμα της θεμελείωσης και της σταθεροποίησης των πετροσυστοιχιών αντιστήριξης του καταστρώματος του δρόμου μέσα στα γκρεμνά. Σχεδόν σε όλο το μήκος και κατάντι, υπάρχουν γκρεμνά και ξερολιθιές, στην στέψη των οποίων υπάρχει πετρόχτιστο προστατευτικό στηθαίο, που σηματοδοτεί και την επικινδυνότητα του δρόμου. Υπάρχουν δύο μεγάλα γιοφύρια μεγάλου σχετικά ανοίγματος, που εκτός από το τοπωνύμιο που χάρισαν στην περιοχή, όπως η Ανυσαρακιώτικη Γέφυρα και Σπινιώτικη Γέφυρα, αντίστοιχα, οριοθετούν και την ονομασία των κοντινότερων σ΄ αυτά, οικισμών Ανυσαράκι και Σπίνα . Τα γιοφύρια αυτά με το μεγάλο σχετικό άνοιγμα που έχουν, εξασφαλίζουν την ασφαλή κυκλοφορία των πεζών και των οχημάτων, αλλά και την αβλαβή ροή των ορμητικών νερών των χειμάρρων σε περίπτωση φουσκονεριάς. Ακόμα ο επισκέπτης από επίκαιρα σημεία της ελικοειδούς διαδρομής του δρόμου ελέγχει οπτικά μεγάλο μέρος του δρόμου και όχι μόνο, αλλά και των έντονων φυσικών χαρακτηριστικών σημείων του φαραγγιού. Ο δρόμος παραμένει σήμερα σκυροστρωμένος και δεν απαιτείται η ασφαλτόστρωση του, γιατί απ΄την μια τα αυτοκίνητα δεν πρέπει να αναπτύσσουν μεγάλη ταχύτητα λόγω επικινδυνότητας και ακόμα οι κλήσεις του οδοστρώματος δεν είναι μεγάλες, άρα δεν καταστρέφεται εύκολα.

Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ
Η μελέτη και η κατασκευή του δρόμου στο Φαράγγι της Καντάνου συνδέεται με την βουλευτική ιδιότητα του Καντανιώτη και Ανυσαρακιώτη Βουλευτή Ιωάννη Μαρματάκη. Ο Μαρματάκης διετέλεσε βουλευτής τα έτη από 1921 μέχρι και το 1924. Ως εκ τούτου ένα τέτοιο μεγάλο έργο για την εποχή του δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο. Μόνο που παρά την προσπάθειά και την επιμονή του, λόγω παρεμπόδισής της διέλευσής του από ελαιώνα συγχωριανού του, δεν κατάφερε να περάσει τον δρόμο από το χωριό του το Ανυσαράκι. Η αρχική μελέτη προέβλεπε την παράκαμψη του Φαραγγιού, για τους γνωστούς και ευνόητους λόγους (δυσκολία κατασκευής , υπερβολική δαπάνη). Έτσι η χάραξη του δρόμου έγινε μέσα από τα γκρεμνά του φαραγγιού, αρχής γενομένης νοτιότερα από τα αμπέλια στον Άναβο.
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής, στην κατασκευή του δρόμου εργαζόταν μονίμως πεντακόσια (500) άτομα όλων των ηλικιών μηδέ εξαιρουμένων γυναικών και παιδιών (επιστάτες, εργάτες, κτίστες, βοηθοί κτιστών, βαροκόποι, λατόμοι, φουρνελατζήδες, νεροκουβαλητές, μακαπιτζίδες, μινιαδόροι κ.α.) Οι μακαπιτζίδες, οι βαροκόποι και οι φουρνελαδόροι, δούλευαν από ήλιο σε ήλιο(δηλαδή 12ώρες) κρεμασμένοι από σχοινιά στα γκρεμνά, για να μπορέσουν να δημιουργήσουν κατ΄ αρχή την πατούρα της ξερολιθιάς, για να ακολουθήσει στην συνέχεια η ανωδομή. Μετά την κατασκευή της ξερολιθιάς, γέμιζαν(μπάζωναν) με ασμύλευτες και ακανόνιστου σχήματος πέτρες, μαζί με τα προϊόντα εκσκαφής, προσπαθώντας να ελαχιστοποιήσουν την ύπαρξη κενών και μέχρι την στέψη της ξερολιθιάς. Τέλος γινόταν επίστρωση από ανισομεγέθη σκύρα σπασμένα με βαριοπούλες στα τρία τουλάχιστον νταμάρια, που υπήρχαν σε επιλεγμένα σημεία του προς κατασκευή δρόμου. Στο σπάσιμο των σκύρων δούλευαν αρκετές γυναίκες και παιδιά ακόμη.
Στην Κάντανο το πρώτο αυτοκίνητο μπήκε το 1930 και το οδηγούσε ο Μαστορακάκης Νικόλαος, ο οποίος έτυχε μεγαλειώδους υποδοχής. Μάλιστα λέγεται ότι δεν μπορούσε να σηκώσει τις σκουλάτες πετσέτες, που του έκαμαν δώρο.
Επίσημα τα εγκαίνια του δρόμου στην Κάντανο συνέπεσαν μαζί με την μεγαλύτερη γιορτή, που έγινε ποτέ στην Κάντανο αλλά και σε μια από τις μεγαλύτερες του Σελίνου, κατά τον επίσημο εορτασμό της Εκατονταετηρίδας της Ελληνικής Ανεξαρτησίας για την επαρχία Σελίνου, την 21η Σεπτεμβρίου του 1930, στην θέση Αγροκήπιο μετά τις Τρεις Βρύσες.
- Η χρηματοδότηση του έργου έγινε από Εθνικούς πόρους. Την επίβλεψη και την οικονομική διαχείριση είχε το ΤΑΜΕΙΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΗΣ ΟΔΟΠΟΙΪΑΣ με ενεργό Διοικητικό Συμβούλιο.
- Επιβλέπων του έργου είχε ορισθεί ο Νομομηχανικός Χανίων Γεώργ. Καλούτσης.
- Το όλο έργο κατασκευάστηκε από την Εταιρεία « Ηλίας Γεωργόπουλος & Σία»

ΙΣΤΟΡΙΑ
ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: Κατά την Τουρκοκρατία το Φαράγγι λόγω της αγριότητας του και των έντονων φυσικών εξάρσεων που το χαρακτηρίζουν, ήταν πρόσφορο για κλεφτοπόλεμο, ενέδρες και γιουρούσια, δεδομένου ότι συνέδεε τον ακατοίκητο από Τούρκους οικισμό της Σπίνας (χωριό του καπετάν Κουμή και του Κατσιγαροπαναγιώτη) με την Κάντανο. Στην Μάχα όπου κατά την παράδοση ( Κρομυδάκη Ιωάννη) οι Σπινιώτες υπό τον Κουμή, ανάγκασαν τους Τούρκους της Καντάνου, να οπισθοχωρήσουν προς την Κάντανο.

ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΣΗ - ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ
Εκεί όμως που το Φαράγγι της Καντάνου έμελλε να στιγματίσει την νεότερη ιστορία όχι μόνο της ίδια της Καντάνου, αλλά και ολόκληρης της Επαρχίας Σελίνου, ήταν λίγες μέρες μετά την πτώση των Γερμανών στην Κρήτη.
Μετά τους σφοδρούς βομβαρδισμούς ολόκληρης της Κρήτης από τα Γερμανικά αεροπλάνα και την κάθοδο τους στο αεροδρόμιο του Μάλεμε, Καντανιώτες και Σελινιώτες δημιούργησαν πολιτοφυλακή, πού πολέμησε μάλιστα πολύ κοντά στο Μάλεμε στην Νερατζιά ( Κουλουκουθιανά).
Ακολούθησαν οι μάχες της Αγριμοκεφάλας ( στα Μεσαύλια) και στα Φλώρια (23-5-1941) και μετά από μια μικρή αντίσταση των κατακτητών στον Άναβο εισήλθαν στο Φαράγγι της Καντάνου (24-5-1941), αφού την προηγουμένη Γερμανός αλεξιπτωτιστής κάνοντας αναγνώριση, έφθασε μέχρι την Μεγάλη Κούρμπα ( Πάνω από το σημερινό Γήπεδο Καντάνου).
Η εξόρμηση των Γερμανών σηματοδότησε και την αθρόα και αυθόρμητη προσέλευση εκατοντάδων Σελινιωτών κάθε ηλικίας στην Κάντανο. Οι συγκεντρωμένοι ήταν αποφασισμένοι για κάθε αντιστασιακή ενέργεια κατά του κατακτητή. Με αργηγούς τον αξιωματικό του Ελληνικού Στρατού Χαρ. Σειραδάκη και τον Αστυνόμο Μουρκογιάννη, τον παπά Πολύκαρπο Γρυφάκη και πολλούς άλλους επώνυμους και ανώνυμους Σελινιώτες, μετακινήθηκαν στην περιοχή του Μακρύλαγγου και στον ευρισκόμενο εκεί μικρό « Νερόσπηλιο». Γρήγορα όμως το εγκατέλειψαν, διότι ή θέση του ήταν ορατή και ευάλωτη. Το πετρόχτιστο στηθαίο του δρόμου ήταν ικανό να κρατήσει την άμυνα των Γερμανών, που στο μεταξύ όταν εισήλθαν μέσα στην στενωπό του Φαραγγιού, δέχτηκαν καταιγισμό πυρών από τους ανθιστάμενους Σελινιώτες. Όμως παρά την αριθμητική υπεροχή των αμυνομένων και την πλεονεκτική εδαφολογικά θέση τους, με το παλιό ή ανύπαρκτο οπλισμό τους, δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τους οργανωμένους και πολύ καλά εξοπλισμένους Γερμανούς. Έτσι ολόκληρη την ημέρα(24η Μαίου), οι Γερμανοί ήταν καθηλωμένοι μέσα στον κυρίως χώρο του Φαραγγιού και από την Αγρομέλισσα μέχρι και την επίκαιρη στροφή στο Νερόσπηλιο. Οι κάτοικοι από τον Τραχινιάκο, που είχαν καταφύγει στον Σαρακηνόσπηλιο, προκειμένου να αποφύγουν την σύλληψη, επεχείρησαν έξοδο, με αποτέλεσμα άλλες γυναίκες να τραυματιστούν και άλλες να συληφθούν από τους Γερμανούς. Την επόμενη 25η του μηνός, οι Γερμανοί με ενισχυμένες δυνάμεις προχώρησαν την στροφή, που βρίσκεται πεντακόσια μέτρα πριν από τον Πόρο της Καντάνου. Εκεί όμως δέχτηκαν τα πυρά από το Γερμανικό πολυβόλο, που είχαν αρπάξει λάφυρο από την Μάχη των Φρωρίων, με πολυβολητή τον έμπειρο λοχία και τραυματία του Αλβανικού μετώπου Γεωργίου Κωστάκη. Ο Κωστάκης ταμπουρωμένος στο ύψωμα δυτικά και πάνω από τον Μπόρο της Καντάνου, καθήλωσε αρκετές ώρες τους Γερμανούς, όμως η κυκλωτική κίνηση των τελευαιταίων τον ανάγκασε να οπισθοχώρηση προς τον Βαθύλαγγο( σημερινό Γήπεδο). Οι πολυπληθείς Γερμανοί εξόρμησαν προς τα Νεβέλα. Αφού έστησαν ένα πολυβόλο στην Μεγάλη Κούρμπα, πυροβολούσαν αδιακρίτως σε κάθε κινούμενο στόχο. Την ίδια μέρα μπήκαν στην Κάντανο, με το ημερολόγιο να γράφει 25-5-1941. Αφού ξαναδέχτηκαν τα πυρά από το πολυβόλο του Κωστάκη, στον Κάμπο της Καντάνου, που στο μεταξύ είχε ταμπουρωθεί στον Χάρακα πάνω από του Δράκο τη Βρύση. Την ίδια μέρα οι Γερμανοί κατάφεραν να φθάσουν στον διατεταγμένο προορισμό τους, που ήταν η Παλαιοχώρα.

ΦΑΡΑΓΓΙ ΤΗΣ ΚΑΝΤΑΝΟΥ
ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΗΣΗ (ΣΕ ΧΙΛΙΟΜΕΤΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ)

Μνημείο Αγρότη . . . . . . . . 0,00
1,100
Γέφυρα Ανυσαρακίου . . . . . 1,100
0,960
Πόρος Καντάνου . . . . . . . 2,060
1,030
Σπήλιος . . . . . . . . . . . 3,090
0,110
Ερήνη Καμαράκι . . . . . . . . 3,200
0,610
Μάχα . . . . . . . . . . . . . 3,800
0,890
Σπινιώτικη Γέφυρα . . . . . . . 4,700
0,500
Του Λουλούδη τα Γρεμνά . . . . . 6,200
0,200
Γκρεμνά Αγρομέλισσας
Διακλάδωση Ανάβου . . . . . . . 6,640

ΣΗΜΕΡΑ: δρόμος του Φαραγγιού αναλογίζεται το παρελθόν του. Έχει όμως την δική του ιστορία κι΄αυτή την ιστορία την μοιράζεται με όλους τους Σελινιώτες, διότι για πολλά χρόνια ήταν η μοναδική συγκοινωνιακή αρτηρία ολόκληρης της επαρχίας με τα Χανιά. Και ακόμα γύρο από εκείνο τον δρόμο διάλεξαν οι συνεπαρχιώτες μας για να κρατήσουν έστω και με τα πενιχρά μέσα που διέθεταν, το φλάμπουρο της λευτεριάς και την εθνική αξιοπρέπια των πατροπαράδοτων απελευθερωτικών αγώνων, που διδάχτηκαν από τους προγόνους τους.
Γι΄αυτό ο δρόμος εκτός από επαρχιακός που είναι σήμερα πρέπει να παραμείνει ως έχει σκυροστρωμένος και να χαρακτηριστεί ως δρόμος και διαδρομή ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους και σπάνιου τεχνικού μνημείου.
Παράλληλα ο επισκέπτης θα μπορεί να ξεκουράζεται σε ειδικά κατασκευασμένα αναπαυτήρια, όπου θα απολαμβάνει την φύση, που προσφέρεται πλουσιοπάροχα άλλωστε.
Πρέπει και έχουμε χρέος, εκτός από τα παραπάνω να κατασκευάσουμε εμείς οι νεότεροι μεγαλοπρεπές μνημείο στην κορυφή του λόφου δυτικά και πάνω από τον Πόρο της Καντάνου, που να έχει πανεπαρχιακό χαρακτήρα ως ένδειξη της πάνδημης συμμετοχής των συνεπαρχιωτών μας στην αντίσταση κατά των Γερμανών κατακτητών. Η θέση εκείνη ανήκει στην οικογένεια Νταμηλάκη και έχει τα παρακάτω πλεονεκτήματα για τον σκοπό αυτό:
α) Η θέση είναι περίοπτη από όλο το λεκανοπέδιο της Καντάνου και ακόμα από το Κακοδίκι και τους Αλυγούς και φυσικά από το μεγαλύτερο μέρος του ίδιου του Φαραγγιού.
β) Η προτεινόμενη θέση είναι η ίδια που ο Κωστάκης είχε στήσει το πολυβόλο και έβαλλε κατά των επιτιθεμένων Γερμανών.

Το παραπάνω εισηγητικό κείμενο κατατέθηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο Καντάνου την 14η -3-2007.
Ο Δήμαρχος και οι πλειοψηφούντες το είδαν ευνοϊκά. Με παρέμβαση του Δημάρχου δεν ελήφθησαν αποφάσεις. Το παραπάνω κείμενο εκτός από τον εισηγητή Κορκιδάκη Ευτύχη , το υπέγραψαν και οι Δημοτικοί Σύμβουλοι της μειoψηφίας:

Αλφιέρη Στέλλα
Αποστολάκης Ευτύχιος
Καλαϊτζάκης Νεκτάριος
Λαμπαρδάκης Δημήτριος
Ψαράκης Δημήτριος

Μάρτης 2007