Περί τυμβωρύχων και καπηλευτών συνέχεια (ή: Ανοιχτή επιστολή στο Δήμαρχο Καντάνου)

Ανοικτή επιστολή του Μαθηματικού Ευτύχη Παπαδοπετράκη (δημοσιεύτηκε στην αρχική της μορφή στην εφημερίδα "Σελινιώτικα Νέα")

Κύριε Διευθυντή:

Πέρασαν ήδη 45 μέρες από τη μέρα που δημοσιεύσατε δύο υβριστικά άρθρα στην εφημερίδα σας, ένα του Δημάρχου Καντάνου κ. Δασκαλάκη με τίτλο «Τυμβωρύχοι και καπηλευτές της Ιστορίας του Δήμου Καντάνου» και ένα κάποιου δικηγόρου κ. Α. Αναγνωστάκη με τίτλο «Διεκδικείται η Κάνδανος». Οι αρθρογράφοι υβρίζουν, με τον πιο αισχρό τρόπο και λέγοντας ενσυνείδητα ψέματα, τον συντοπίτη μας Φυσικό, Φιλόσοφο και χρόνια Καθηγητή σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού αλλά και της Χώρας μας μετά την πτώση της δικτατορίας κ. Ευτύχη Μπιτσάκη. Θα πρέπει εδώ να αναφέρω πως, αν η Χώρα μας είναι γνωστή στο εξωτερικό για πέντε-έξι ανθρώπους των Γραμμάτων και της Επιστήμης (και όχι από την Καλομοίρα), ένας από αυτούς είναι και ο Ευτύχης Μπιτσάκης. Μετά την απάντηση του κ. Ε. Μπιτσάκη, περίμενα μια δημόσια συγγνώμη και από τους δύο υβριστές, και πολύ περισσότερο από το δήμαρχο κ. Δασκαλάκη, μια συγγνώμη που να απορρέει και από το θεσμικό του ρόλο ως Δημάρχου. Δυστυχώς δεν διαθέτουν το ηθικό ανάστημα που προϋποθέτει μια τέτοια πράξη.

Αντί λοιπόν της δημόσιας συγγνώμης διάβασα, πάλι στην εφημερίδα σας, επιστολή από το Δημοτικό σύμβουλο κ. Γιάννη Φιωτάκη, ο οποίος, αφού δηλώνει το σεβασμό του προς τους εκπαιδευτικούς (ποιους εκπαιδευτικούς;), αναφέρει, και μάλιστα μέσα σε παρένθεση, ότι «από λάθος αναφέρεται το όνομά του (του Ε. Μπιτσάκη) στα σχετικά δημοσιεύματα». Όμως κ. Φιωτάκη τα λάθη επανορθώνονται με δημόσια συγγνώμη από αυτούς που τα διέπραξαν, δηλαδή από το Δήμαρχο κ. Δασκαλάκη και το δικηγόρο κ. Αναγνωστάκη και όχι από κάποιους τρίτους.
Όμως, ο κ. Φιωτάκης έμμεσα παραδέχεται ότι ο Δήμαρχος και ο δικηγόρος είναι τόσο ευφυείς ώστε να συμμετάσχουν σε μια σύσκεψη, αυτήν της Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών, όπου όλοι οι συμμετέχοντες αναφέρονται με τα ονόματα και τις ιδιότητές τους, και δεν κατάλαβαν ότι συζητούν με τον κ. Ιωάννη Μπιτσάκη; Όχι βέβαια. Δεν υπάρχει κανένα λάθος. Πρόκειται για συνειδητό ψέμα με σκοπό τη συκοφάντηση. Τους έχει ενοχλήσει η δημόσια θέση που έχει πάρει ο Ευτύχης Μπιτσάκης για το νταμάρι και την καταστροφή που συντελείται καθημερινά στο φυσικό περιβάλλον του ιστορικού φαραγγιού της Καντάνου. Βεβαίως ο κ. Μπιτσάκης έχει απαντήσει στους υβριστές, και μάλιστα χωρίς, όπως είναι προφανές, να υβρίζει.
Μένουν όμως τρία ζητήματα τα οποία πρέπει να σχολιάσω.
Ζήτημα πρώτο η πολιτική πρακτική του Δημάρχου: Η όλη νοοτροπία και η πρακτική που ακολούθησε ο κ. Δήμαρχος είναι γνωστή στη μεταπολιτευτική πολιτική ιστορία της χώρας μας ως αυριανισμός. (Όποιος ενδιαφέρεται για μια ολοκληρωμένη κοινωνιολογική και ψυχολογική ανάλυση του φαινομένου μπορεί να ανατρέξει στη σχετική μελέτη του κοινωνιολόγου και δημοσιογράφου Άρη Παπάνθημου). Το πρώτο χαρακτηριστικό του αυριανισμού είναι ο ακραίος υβριστικός λόγος στη διαφορετική άποψη, ενώ η πρώτη συνταγή, ότι όσο περισσότερη λάσπη πετάξεις τόσο μεγαλώνει η πιθανότητα κάποια να μείνει! (σύμφωνη με το γκεμπελικό δόγμα «όσο μεγαλύτερο ψέμα πεις τόσο πιο πιστευτό γίνεται»). Και βέβαια πίσω από αυτά βρίσκεται η απουσία ισχυρών και λογικών επιχειρημάτων: όποιος δεν έχει επιχειρήματα υβρίζει. Αν ο καλόπιστος αναγνώστης θέλει να διαπιστώσει τι ακριβώς συμβαίνει και ποιος υβρίζει, δεν έχει παρά να αντιπαραβάλει τα δημοσιεύματα, των μεν και των δε, στα «Σελινιώτικα νέα» και να μετρήσει τα κοσμητικά επίθετα! Σταχυολογώ, για παράδειγμα, μόνο από το κείμενο του Δημάρχου της 15ης Μαΐου στα «Σελινιώτικα Νέα», τα εξής: τυμβωρύχοι, καπηλευτές, θλιβερή, ύπουλες, μικροπρέπειες, ιλαρότητα.
Ουσιαστικά ο Δήμαρχος ενοχλείται, συμπαρασύροντας και μερικούς από τους συμβούλους του, από το γεγονός ότι για πρώτη φορά στο Δήμο Καντάνου υπάρχει συγκροτημένη και με άποψη αντιπολίτευση, με επικεφαλής την κυρία Σ. Αλφιέρη, της οποίας η παρουσία ως βουλευτή του Ελληνικού Κοινοβουλίου και ως αντιδημάρχου Πειραιά μόνο θετικό έργο έχει να επιδείξει (βλέπε σχετικά επιστολή του αείμνηστου δασκάλου Γιάννη Αλφιέρη σε παλιότερο φύλλο των «Σελινιώτικων Νέων»).
Ζήτημα δεύτερο η κατηγορία του Δημάρχου για ιδιοτέλεια του υπεύθυνου της Ιστοσελίδας Kandanos (τελεία) gr κ. Ιωάννη Μπιτσάκη. Η λογική του προφανώς είναι ότι όποιος ασχολείται με τα κοινά το κάνει «προς ίδιον όφελος». Θα πρέπει εδώ να σας πληροφορήσω ότι ο κ. Ιωάννης Μπιτσάκης είναι Φυσικός, Ερευνητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος μιας ευρωπαϊκής ερευνητικής ομάδας της οποίας το έργο έχει τραβήξει την προσοχή της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας. Αυτό σημαίνει πως ο Ιωάννης Μπιτσάκης διαθέτει χρόνο από αυτόν που δεν έχει για να διατηρεί την επίμαχη ιστοσελίδα ως χώρο έκφρασης. Κύριε Δήμαρχε, κάλλιστα μπορεί κάποιος να αντιστρέψει το επιχείρημα, ρωτώντας μήπως κρίνετε εξ ιδίων; Αλλά ας μην προσωποποιούμε τα πράγματα.
Επειδή η κατηγορία περί ιδιοτέλειας είναι πολύ σοβαρή, αφού πολύ εύκολα γενικεύεται, χρειάζεται λίγο να σκεφτούμε και να απαντήσουμε στο ερώτημα: Πότε είναι πολύ μεγάλες οι πιθανότητες κάποιος που ασχολείται με τα κοινά να το κάνει «προς ίδιον όφελος»;
Ας το εξετάσουμε μέσα από ένα φανταστικό παράδειγμα, ακραίο αλλά όχι αδύνατο, το παράδειγμα του φανταστικού κυρίου Χ, που ζει σε μια φανταστική χώρα. Ο κύριος Χ λοιπόν έχει τελειώσει κουτσά-στραβά το Δημοτικό Σχολείο, είναι ανεπάγγελτος και ξεκινά την «πολιτική» του καριέρα ως αφισοκολλητής σε κάποιο κόμμα, προφανώς κόμμα εξουσίας. Επειδή είναι παραγωγικός και καλό παιδί του λαού, προάγεται σε ορντινάντσα κάποιου βουλευτή ή, ακόμα καλύτερα, υπουργού. Η άνοδος τότε στην ιεραρχία του κόμματος είναι δεδομένη, καθώς και η δυνατότητα του φανταστικού μας κυρίου Χ να πραγματοποιεί εξυπηρετήσεις σε πολίτες και να αποκτά την προσωπική του εκλογική πελατεία. Αν αυτός ο υποθετικός κύριος Χ αποφασίσει κάποια στιγμή να ασχοληθεί με τα κοινά, μπορεί και να εκλεγεί σε κάποιο πόστο για να υπηρετήσει (;) από εκεί τα κοινά. Ε λοιπόν, ο κύριος Χ το κάνει για ίδιον όφελος. Έναν τέτοιο άνθρωπο πρέπει πράγματι να τον προσέχετε κ. Δήμαρχε. Συμπέρασμα: πρέπει κύριε Δήμαρχε να σκέφτεστε την κάθε λέξη πριν τη βάλετε στο χαρτί.
Το τρίτο ζήτημα έχει να κάνει με το κεντρικό επιχείρημα που επαναφέρει ο κ. Φιωτάκης. Το επιχείρημα ότι το Κάνδανος αποτελεί ιστορική ονομασία και άρα η μεταγραφή του kandanos δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από ιδιώτη. Πρόκειται για μια πέρα για πέρα ανιστόρητη θέση, με βάση τα 3.500 χρόνια που υπάρχει η Κάντανος, και ακόμα πιο ανιστόρητος εμφανίζεται ο δικηγόρος κ. Α. Αναγνωστάκης που την προβάλλει. Αν και το θέμα έχει απαντηθεί σωστά από τον καθηγητή Ευτύχη Μπιτσάκη, θα ήθελα να συμπληρώσω τα εξής:
Στο Θησαυρό της Ελληνικής Γλώσσας, που περιέχει όλα τα διασωθέντα κείμενα από τον Όμηρο μέχρι το 500 μ.Χ., η λέξη Κάνδανος δεν υπάρχει πουθενά. Στα κείμενα του Ομήρου δεν αναφέρεται. Ο Όμηρος απλώς αναφέρει την «Κρήτην εκατόμπολιν» (Ιλιάς Β, στ. 649) αλλά δεν έχει κανέναν κατάλογο των 100 αυτών πόλεων, όπως ισχυρίζεται ο δικηγόρος κ. Α. Αναγνωστάκης.
Ο μαθηματικός και γεωγράφος Κλαύδιος Πτολεμαίος, που γράφει το 2ο μ.Χ. αιώνα, στο έργο του Γεωγραφικής Υφηγήσεως, στο τρίτο βιβλίο κεφάλαιο 15, αν και αναφέρει άλλες πόλεις της περιοχής, όπως Λισσός, Τάρα, Υρτακίνα, Ποικιλάσιον, Κίσσαμος, καθώς και τις ονομασίες Λευκά Όρη και ακρωτήριον Κριός, δεν αναφέρει την Κάντανο. Φαίνεται ότι το 2ο μ.Χ. αιώνα η Κάντανος ήταν σε παρακμή. Τρεις αιώνες αργότερα είναι πάλι σε ακμή, αφού ο «Παύλος επίσκοπος Καντάνου» συμμετέχει στην Ιερά Σύνοδο του 451 και υπογράφει τα πρακτικά, ενώ η Κίσσαμος δεν έχει αντιπρόσωπο.
Η αρχαιότερη αναφορά σε διασωθέντα κείμενα οφείλεται στον ιστορικό Ξενίωνα (του 4ου ή 3ου αιώνα π.Χ.), ο οποίος σε έργο του, που δεν έχει διασωθεί, έγραφε «Κάντανος πόλις Κρήτης,… Το εθνικόν Καντάνιος». Η φράση έχει διασωθεί από στους γραμματικολόγους των πρώτων Βυζαντινών χρόνων Ηρωδιανό, Στέφανο και Τζέτζη, που όλοι αντλούν από την ίδια πηγή.
Η μόνη, στο επίπεδο των σημερινών μας γνώσεων, βέβαιη πληροφορία για αρχαιότερες εποχές είναι αυτή του Γάλλου αρχαιολόγου και ιστορικού Πωλ Φωρ, ο οποίος συμπεριλαμβάνει την Κάντανο στις 93 πόλεις της Κρήτης με προελληνικά ονόματα, ως Κάντανο και όχι ως Κάνδανο (Η καθημερινή ζωή στην Κρήτη τη Μινωική εποχή, σελ. 94). Τοποθετεί δε την αρχαία Κάντανο στη θέση της σημερινής κωμόπολης και όχι πάνω από το σημερινό Κάδρος, όπου θεωρούσαν ότι βρίσκεται η αρχαία Κάντανος. Εκεί τοποθετεί την επίσης με προελληνικό όνομα πόλη Κατρές.
Έτσι η πληροφορία που μας είχαν δώσει τη δεκαετία του ‘60, όταν ήμασταν μαθητές, ότι «το όνομα Κάντανος προέρχεται από τη μινωική πόλη Καντανία που σήμαινε πόλις της νίκης», δεν τεκμηριώνεται από καμία ιστορική πηγή, πρόκειται για αποκύημα φαντασίας.
Από πού προέκυψε όμως το Κάνδανος; Τρεις είναι οι πηγές του κακού: η Τουρκοκρατία, η Γερμανοκρατία και οι καθαρευουσιάνοι. Το Κάνδανος είχε χρησιμοποιηθεί από τους Τούρκους κατακτητές, όπως φαίνεται από το άρθρο 29 του νόμου της 21ης Μαΐου του 1887, που ιδρύει χριστιανικό σχολείο στο «Δήμο Κανδάνου». Επί Κρητικής Πολιτείας τα τοπωνύμια δεν αποκαταστάθηκαν. Αποτελεί επίσης «παράπλευρη απώλεια» ανώμαλων ιστορικών περιόδων, του περίφημου γλωσσικού μας ζητήματος και του εμφυλιοπολεμικού κλίματος της δεκαετίας του ’50, ως εξής: Είναι γνωστό ότι όποιος μίλαγε στο Μεσοπόλεμο καθαρευουσιάνικα (κατά βάση συντηρητικοί άνθρωποι, υπάλληλοι κ.λπ.) το έκανε και για ξεχωρίζει από τον κοσμάκη που μίλαγε Κρητικά. Αργότερα όποιος μίλαγε δημοτική μάλλον φακελωνόταν ως κομουνιστής. Το Κάνδανος αποτελούσε την καθαρευουσιάνικη εκδοχή του Κάντανος. Ήταν φυσικό την ονομασία αυτή να υιοθετήσουν και οι Γερμανοί κατακτητές. Οι συνεργάτες τους καθαρευουσιάνοι ήτανε. Πάντως στην εφημερίδα της Κυβερνήσεως 11/1957, που αλλάζει τα τοπωνύμια Πασακιανά σε Δρακόβρυση, Αγακιανά σε Λόφος και μερικά άλλα, έχουμε Κάντανο και όχι Κάνδανο. Από τον προφορικό λόγο πέρασε προφανώς και στο γραπτό και στον επίσημο λόγο του κράτους για να αποκατασταθεί με πρωτοβουλία της Κοινότητας Καντάνου. Αυτή είναι η «ιστορία» του Κάνδανος. Αποτελεί προϊόν ιστορικής λαθροχειρίας που γρήγορα αποκαταστάθηκε. Αυτήν υπερασπίζεται η Δημοτική Αρχή;;
Αγαπητέ Γιάννη, το kantanos (τελεία) gr έχει παραχωρηθεί στο Δήμο είναι προφανές. Οποιαδήποτε όμως παραλλαγή του μπορεί να χρησιμοποιηθεί από οποιονδήποτε ιδιώτη! Η καλύτερη δε απόδειξη είναι το τι συμβαίνει στην πράξη. Ας πάρουμε για παράδειγμα το Δήμο Χανίων: Η επίσημη ιστοσελίδα του Δήμου είναι η chania.gr, ενώ αρκετές παραλλαγές της χρησιμοποιούνται από ιδιώτες, όπως xania.gr ή chaniacrete.gr και πολλές άλλες, ιδιώτες μάλιστα που έχουν και «ίδιον όφελος», κάτι που δεν συμβαίνει με την ιστοσελίδα kandanos (τελεία) gr, η οποία αποτελεί χώρο ελεύθερης έκφρασης και γι’ αυτό βέβαια ενοχλεί.
Η ταμπακιέρα λοιπόν είναι αλλού, είναι η άλλη φωνή, η διαφορετική, είναι το δημοκρατικό δικαίωμα ελέγχου, που θεσμικά ανατίθεται στην αντιπολίτευση, αλλά ως δικαίωμα το έχει κάθε πολίτης, δηλαδή κάθε άνθρωπος που συμμετέχει στα κοινά της «πόλεως». Αυτό θέλει η Δημοτική αρχή να καταργήσει;

Ευτύχης Παπαδοπετράκης, πολίτης του Δήμου Καντάνου.