Η Πολεμική Έκθεση για την "Μάχη της Καντάνου" από το Χαράλαμπο Σειραδάκη. Αφιέρωμα στα Χ.Ν.

Ο Χαράλαμπος Σειραδάκης και η Πολιτοφυλακή στη "Μάχη της Καντάνου"
Του ΚΩΣΤΗ ΠΕΤΡΑΚΗ*

Αφιέρωμα στα "Χανιώτικά Νέα". Δείτε επίσης το άρθρο για τον Χαράλαμπο Σειραδάκη, την Έκθεση για τη Μάχη της Καντάνου και το σχετικό με το νταμάρι και το φαράγγι άρθρο της Ελένης Σειραδάκη - Κουράκου.

Η Μάχη της Κρήτης υπήρξε από στρατιωτικής πλευράς ένα από τα ορόσημα του Β´ Παγκοσμίου πολέμου, αλλά και ένας πολιτικά καθοριστικός σταθμός για την Ελληνική και Παγκόσμια Ιστορία.

Εκτός από την αδιαμφισβήτητη συμβολή της στην καθυστέρηση της εισβολής του Χίτλερ κατά της Σοβιετικής Ένωσης και την “αχρήστευση” του πολλά υποσχόμενου όπλου των αλεξιπτωτιστών, η ιδιαιτερότητά της έγκειται σε μια καινοτομία(1): Στην εμφάνιση για πρώτη φορά, απ’ αρχής του πολέμου, της μαζικής ένοπλης λαϊκής αντίστασης. Υπάρχει βέβαια ακόμα το εθνικό κράτος αλλά καταρρέει, και ο λαός που δεν πανικοβάλλεται αποφασίζει να πάρει την “τύχη” στα χέρια του, αψηφά την συντριπτική στρατιωτική υπεροχή του εισβολέα και τον πολεμά, τις περισσότερες φορές με πρωτόγονα μέσα, για να υποστεί στη συνέχεια τις ολέθριες συνέπειες του ναζιστικού μένους.

Γιατί οι διεθνείς κανόνες πολέμου απαγορεύουν στους πολίτες να υποκαταστήσουν το κράτος και να πολεμήσουν αντί αυτού, εάν δεν ενταχθούν σε μια στρατιωτική μονάδα.

Πάνδημη εμφανίζεται η αντίσταση των Κρητών, ανδρών και γυναικών κάθε ηλικίας, από την αρχή της μάχης, με την πτώση των πρώτων αλεξιπτωτιστών το ξημέρωμα της 20ής Μαΐου 1941. Υπολογίζεται2 ότι 600 περίπου ομάδες από πολίτες 3-8 ή κατά μια άλλη εκδοχή 3-80 ανδρών η κάθε μια, πολέμησαν στην Κρήτη κατά την εισβολή των Γερμανών.
Σύμφωνα με τον Ηλία Αλ. Φιλλιπίδη3 η Ελληνική κατ’ ουσία “Μεταξική” Κυβέρνηση με τον κρητικής καταγωγής πρωθυπουργό Εμμ. Τσουδερό και την καθοδήγηση των Άγγλων, αποφάσισε τη δημιουργία Πολιτοφυλακής, στο “παρά πέντε” της Γερμανικής εισβολής, κάτω από τη μεγάλη πίεση των αποφασισμένων για αντίσταση και πόλεμο Κρητικών και όχι γιατί πράγματι επιθυμούσε να κρατηθεί ελεύθερη η Κρήτη.
Μετά το αντιβασιλικό κίνημα του 1935 και την ένοπλη εξέγερση στα Χανιά τον Ιούλιο του 1938, μόνιμος ήταν ο εφιάλτης των φιλομοναρχικών ότι η Κρήτη θα στασιάσει, ώστε παράλληλα με τον αφοπλισμό του λαού, ματαίωσαν και την ίδρυση της Πολιτοφυλακής.
Η πανστρατιά των Κρητών που προκάλεσε η διαταγή4 (4/1/1941) της στρατιωτικής Διοίκησης Χανίων ανησύχησε ακόμα περισσότερο τους καθεστωτικούς, οι οποίοι με δυο διαταγές του Κων. Μανιαδάκη περιορίζουν αρχικά τον αριθμό των ανδρών και εν συνεχεία, τον Μάρτιο 5 ακυρώνουν πλήρως την προσπάθεια με τη διάλυση των ήδη συγκροτημένων ομάδων Πολιτοφυλάκων, διαπράττοντας έτσι ένα ακόμα “έγκλημα” εις βάρος της Κρήτης και της Ελλάδας πέρα από την “εξοντωτική” μεταχείριση της 5ης Μεραρχίας.
Η προτροπή των στρατιωτικών Διοικητών6 στις 11 Μαΐου 1941 προς τους κατοίκους της Κρήτης, να απομακρύνονται αμέσως από τα σημεία της αναμενόμενης επίθεσης και να παραμένουν στα σπίτια τους, αποδεικνύει ότι πρόθεση της Κυβέρνησης και των Άγγλων ήταν η μάχη της Κρήτης να δοθεί με όρους μόνο τακτικού στρατού και χωρίς τη συμμετοχή λαού.
Τελικά η απόπειρα δημιουργίας Πολιτοφυλακής, κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή, έγινε για τα “μάτια του κόσμου” και στη σύσκεψη στα Χανιά παραμονές της πτώσης των αλεξιπτωτιστών, όταν ο Χ. Σειραδάκης, στον οποίο ανατέθηκε με ανάκλησή του στο Στράτευμα (14 Μαΐου 1941) η οργάνωσή της στο Σέλινο, ζήτησε όπως και οι άλλοι αξιωματικοί την άμεση χορήγηση οπλισμού και πυρομαχικών για εφοδιασμό των ανδρών, έλαβαν την απάντηση ότι δεν υπάρχουν, ενώ τα είχαν κλειδωμένα στις αποθήκες του στρατού, και ότι θα τους αποσταλούν το ταχύτερο δυνατόν!
Έτσι ο Χ. Σειραδάκης αναχωρεί μόλις στις 19 Μαΐου 1941 χωρίς στρατιωτική υποστήριξη για την Κάντανο, πρωτεύουσα του Σελίνου, για να δώσει μαζί με τους συνεπαρχιώτες του, άνιση μάχη ενάντια στον πάνοπλο εισβολέα.
Φτάνοντας εκεί μια μέρα πριν την πτώση των Γερμανών αλεξιπτωτιστών, γνωρίζοντας πολύ καλά το ψυχικό σθένος των συνεπαρχιωτών του, είναι αποφασισμένος όπως και αυτοί, να δώσει μάχη “υπέρ βωμών και εστιών” και πράττει αυτό που μήνες πριν έπρεπε και δεν τόλμησε η φιλομοναρχική Ελληνική Κυβέρνηση: Κηρύσσει την Επαρχία Σελίνου “εις κατάστασιν πολιορκίας” και γενική επιστράτευση για να κατοχυρώσει τους “στρατευμένους”, αφού γνωρίζει τις συνέπειες και τα αντίποινα των Γερμανών για τους πολίτες που θα τολμήσουν να σηκώσουν κεφάλι στο ανίκητο (ως τότε) Γ’ Ράιχ. Δεν διαθέτει όμως μήτε τον αναγκαίο πολεμικό εξοπλισμό ούτε στρατιωτικές στολές ή έστω τα “διακριτικά” σύμβολα που ήταν απαραίτητα για να “επισημοποιήσουν” τους μαχητές και θα μετρίαζαν ή θα απέκλειαν τα όποια αντίποινα των ναζί.7
Στο πατριωτικό κάλεσμά του για αγώνα μέχρι τέλους και παρά τους αλλεπάλληλους πρόσφατους Κυβερνητικούς εμπαιγμούς για την Πολιτοφυλακή που έφτασαν ακόμα και ως την προκλητική επιστροφή των “διακριτικών” της, ο λαός του Σελίνου και των γύρω χωριών της επαρχίας Κισάμου ανταποκρίθηκε σύσσωμος και στην Κάντανο δημιουργήθηκε η μεγαλύτερη8 στην Κρήτη ομάδα αντίστασης πολιτών.
Πολύπειρος με σημαντικές συμμετοχές σε πολέμους και μάχες, οργανώνει και καθοδηγεί υπ’ αυτές τις αντίξοες συνθήκες, μάχιμες ομάδες ανδρών και γυναικών, βάση σχεδίου συστηματικής - ενιαίας αντίστασης και επιλέγει την κορύφωση του αγώνα στο ιδανικό για “κλεφτοπόλεμο” Φαράγγι της Καντάνου. Στην ιστορική σύσκεψη της 22ας Μαΐου “σταθμίζοντας” τις συνέπειες αυτής της επιλογής, δεν διατάζει ούτε αποκρύπτει την αλήθεια, μα συναποφασίζει με αυτούς που έχουν τον πρώτο λόγο: Τους Καντανιώτες και τους Σελινιώτες.
Εξακολουθεί να πολεμά παρότι αντιλαμβάνεται την κατάρρευση του μετώπου όταν αντικρίζει τους Εγγλέζους φυγάδες και αρνείται να αναχωρήσει για την Αίγυπτο, ακόμα κι όταν Κυβέρνηση, Αρχηγοί και πλείστος στρατός ήταν ήδη εκεί, συνταυτιζόμενος, ως είχε υποσχεθεί, με τους συμπολεμιστές του και συνεχίζοντας μαζί τον αγώνα στα Λευκά Όρη.
Όλη αυτή η δράση του όμως, δεν παραμένει κρυφή στους Γερμανούς Κατακτητές: Τον επικηρύσσουν και όταν αυτός βρίσκεται πια στην Αίγυπτο, η οργή τους θα ξεσπάσει στην 17χρονη κόρη του Μαρία, που την εκτέλεσαν κατά τη διάρκεια “εκκαθαριστικών” επιχειρήσεων, ευθύς ως έμαθαν το όνομά της. Έτσι εκτός των άλλων, η “Μάχη της Καντάνου” επισφραγίζεται για τον Χ. Σειραδάκη και με ένα δράμα που άφησε ανεξίτηλα σημάδια στην οικογένειά του.
Στο δημοσίευμά μας στα Χ.Ν. (11/6/2008) για τη μάχη στο φαράγγι της Καντάνου είχαμε επισημάνει “την ανάγκη βαθύτερης και αναλυτικότερης μελέτης του θέματος” και η πληροφορία για την ύπαρξη της “Πολεμικής Έκθεσης” του Χ. Σειραδάκη για τη “Μάχη της Καντάνου”, δεν μας άφησε αδιάφορους. Με τη βοήθεια του δικηγόρου Στέλιου Γρηγοράκη, τον οποίο και ευχαριστούμε, επικοινωνήσαμε με την κυρία Σειραδάκη - Κουράκου, κόρη του Χαράλαμπου Σειραδάκη, η οποία μας εμπιστεύτηκε ένα αντίγραφό της. Την οικογένειά του και ιδιαίτερα την κυρία Σειραδάκη - Κουράκου για την αμέριστη υποστήριξη και συνεργασία της στη δημιουργία αυτού του αφιερώματος, τους ευχαριστούμε θερμά.
Σήμερα, 68 χρόνια μετά, η “Πολεμική Έκθεση” του Χ. Σειραδάκη για τη “Μάχη της Καντάνου”, που υποβλήθηκε στο τμήμα Ιστορίας του Γενικού Επιτελείου Στρατού (Γ.Ε.Σ.) όταν ομαλοποιήθηκε η κατάσταση στη χώρα και δημοσιεύεται σήμερα για πρώτη φορά, αποκλειστικά στα “Χανιώτικα νέα”, προσδίδει νέα βαρύτητα στα δραματικά εκείνα γεγονότα που συνέβησαν στις 20 Μαΐου έως 3 Ιουνίου 1941, από τις Βουκολιές ως την Παλιοχώρα, και που πρέπει να επαναξιολογηθούν.
Οι ζώσες, λιτές και μεστές, περιγραφές της αποκαλύπτουν ότι ο Χ. Σειραδάκης σε κάθε περίπτωση αντιλαμβάνεται την ιστορική διάσταση των στιγμών και αναλαμβάνει τις τυχόν “ευθύνες” του, αλλά κι ότι πρώτος συνειδητοποίησε και κατέγραψε το μεγαλείο εκείνου του αγώνα: Το μοναδικό παράδειγμα μέχρι σήμερα στην ιστορία, αντίστασης πολιτών και μόνο πολιτών, ανδρών, γυναικών και παιδιών, ενάντια στον τελειότερο σε οργάνωση και οπλισμό στρατό του κόσμου. Ο τελευταίος στην Ευρώπη και την Ελλάδα αγώνας για την ελευθερία και η αρχή της ανάκτησης της με την Εθνική Αντίσταση.
Οι Γερμανοί ναζί δεν συγχώρησαν την αδιανόητη, για την κρατικίστικη αντίληψή τους, πρωτόγνωρη και παράτολμη αντίσταση των Σελινιωτών. Όταν στις 31 Μαΐου 1941 ο Γερμανός Διοικητής Κρήτης Στουντέντ αποφάσιζε με εγκληματική διαταγή του “να λάβει μέτρα λόγω της συμπεριφοράς των Κρητών”, για “να σταματήσει αυτά τα θηρία”, απελευθερώνοντας έτσι τους “ασκούς” της ναζιστικής θηριωδίας και εγκαινιάζοντας για πρώτη φορά στην Ιστορία του Β´ Παγκοσμίου Πολέμου το δόγμα της “συλλογικής ευθύνης” στις ομαδικές εκτελέσεις στο Κοντομάρι και στο Ολοκαύτωμα της Καντάνου, σίγουρα είχε βαθιά μες στο μυαλό του και τις μάχες στα Μεσαύλια, στα Φλώρια και στο Φαράγγι της Καντάνου.
Οι πολλές ιστορικές λεπτομέρειες που δημοσιοποιούνται σήμερα με την “Πολεμική Έκθεση”, επιβάλλεται να προκαλέσουν συζητήσεις και επανεξέταση “ιστορικών πηγών”. Όμως σε κάθε περίπτωση δύο ερωτήματα θα ανακύπτουν: Ποια αποτελέσματα θα είχε ο αγώνας κατά των Γερμανών εισβολέων στο Σέλινο και σε ολόκληρη την Κρήτη αν είχε έγκαιρα οργανωθεί και εξοπλιστεί η Πολιτοφυλακή από έμπειρους και “αποφασισμένους” στρατιωτικούς σαν τον Χ. Σειραδάκη και ποια θα ήταν η αντίσταση εκείνη στο Σέλινο απουσία του Χαράλαμπου Σειραδάκη;

Κοινωνιολόγος, φωτογράφος μέλος του Ε.Ε.Τ.Ε., e-mail rainwind@otenet.gr

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Μανώλης Γλέζος, “Εθνική Αντίσταση 1940 - 1945”, Τόμος Α´, σελ. 199.
2. όπ. π., Τόμος Α, σελ. 188.
3. Ηλίας Αλ. Φιλιππίδης, “Κρήτη 1941. Η παράδοσή της από τον Τσόρτσιλ στο Χίτλερ”, σελ. 359.
4. όπ. π., σελ. 335, “Η διαταγή προέβλεπε να κληθούν για τη συγκρότηση των μονάδων Πολιτοφυλακής 3.050 άνδρες, ηλικίας 40 - 45 ετών [...] Η στελέχωση της δύναμης θα γινόταν με εφέδρους αξιωματικούς της Χωροφυλακής, τους οποίους θα επέλεγε το υφυπουργείο Ασφαλείας [...] Οι πολιτοφύλακες θα έφερναν ειδικά διακριτικά: Κυανό δίκωχο και περιβραχιόνιο του ίδιου χρώματος με “έμβλημα καθορησόμενον εν καιρώ”. Τα όπλα τους θα φυλάσσονταν στους σταθμούς Χωροφυλακής. [...] Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν τόσο μεγάλη, ώστε στις 21-1-41 η Στρατιωτική Διοίκηση Κρήτης ζήτησε να της διατεθούν 10.500 τυφέκια, 350 - 375 οπλοπολυβόλα και 50 - 60 πολυβόλα, για να καλυφθούν οι βασικές ανάγκες”.
5. όπ. π., σελ. 336, “Τον Μάρτιο εκδόθηκε τρίτη διαταγή που ακύρωνε τις προηγούμενες τελείως, ζητούσε να αφαιρεθούν και να επιστραφούν στην Αθήνα τα αποσταλέντα όπλα, να διαλυθούν οι συγκροτηθείσες μονάδες και να επιστραφούν ακόμη και τα δίκωχα και περιβραχιόνια που είχαν κατασκευασθεί με εθελοντική εργασία των οργανώσεων νεολαίας”.
6. όπ. π., σελ. 344.
7. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση των Βουκολιών που γλίτωσε την καταστροφή επειδή “αποδείχτηκε” έπειτα από αλλεπάλληλες εκταφές του (αδειούχου τότε) Λοχία Λαζόπουλου, ότι την υπερασπίσθηκε τακτικός στρατός!
8. Μανώλης Γλέζος, όπ. π., Τόμος Α, σελ. 188.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Μ. Γλέζος, “Εθνική Αντίσταση 1940 - 1945”.
Η. Αλ. Φιλιππίδης, “Κρήτη 1941. Η παράδοσή της από τον Τσόρτσιλ στο Χίτλερ”.
Β. Βαρδινογιάννης, “Η αντίσταση στο Σέλινο”.
Ι. Αναστασάκης, “Η Κάντανος”.
Ι. Κογχυλάκη, “Η εποποιία της Μάχης της Κρήτης και της Εθνικής Αντίστασης”.
Ι. Μουρέλος, “Η μάχη της Κρήτης”.
Ν. Πυροβολάκης, “Παλαιόχωρα”.
Κ. Χατζηπατέρας - Μ. Φαφαλιού, “Μαρτυρίες - Κρήτη 1941”.
Χ. Φ. Μάγερ, “Από τη Βιέννη στα Καλάβρυτα”
Μαρτυρίες αγωνιστών στη “Μάχη της Καντάνου” στο “Ιστορικό Αρχείο Κρήτης” και στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Χανίων.