ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ: Η νεότερη ιστορία της Καντάνου και του ιστορικού φαραγγιού

Γράφει η
ΜΑΡΙΑ ΝΙΚ. ΓΡΥΦΑΚΗ*
Με το ξημέρωμα τση μέρας είχα περίεργα προαισθήματα χαράς. Μετά από τόσους πολλούς αγώνες και μετά από τα πολλά άρθρα, στον Τύπο αισθάνομαι υπεροχή και δικαίωση. Από την πολιτεία για
το σωσμό του φαραγγιού και
του ιστορικού λιθόκτιστου δρόμου.
Όλη την ώρα, πέρα δώθε, στριφογύριζε στο μυαλό μου η πανηγυρική μας δικαίωσή. Αισθάνομαι ενοχές πως ούτε με την σκέψη δεν έπρεπε να περνούσε από το μυαλό μου ότι υπάρχουν τα μπουρμπουάρ, η δόξα, οι καρέκλες, τα τραπέζια, τα παρασκήνια, τα γλέντια και τα φαγοπότια, οι διαπλοκές και οι διαφθορές... Η πολιτεία επιβραβεύει τους τίμιους αγώνες σκεφτόμουνα και περίμενα και εγώ ανυπόμονα να πάρω και το δικό μου ανάλογο βραβείο... Γιατί νομίζω πως το δικαιούμαι αξιοκρατικά και πιστεύω πως δεν θα με αδικήσουνε. Στην σημερινή εκδήλωση σκέφτομαι ότι κανονικά όλα τα παιδιά και της πρωτοβουλίας για την διάσωση του φαραγγιού πρέπει να τα βραβεύουν με το ανάλογο βραβείο που ανήκει στον κάθε έναν... Και ψιθυρίζω από μέσα μου, μπράβο Μαρία, μπράβο Γιώργο, Κώστα, Ευτύχη, Δέσποινα, μπράβο, μπράβο και σε όλα τα άλλα καλά παιδιά. Για τα όσα και τόσα που κάνετε για την διάσωση και την προβολή του ιστορικού φαραγγιού της Καντάνου. Ο αγώνας σας δικαιώνεται. Αναρωτιέμαι που βρίσκαμε τόσο πολύ θάρρος και παλεύαμε τόσον καιρό. Προτού καλά καλά καταλάβω τι μου συμβαίνει ντυμένη με τα καλά μου τα ρουχαλάκια, βρισκόμουνα με όλα τα άλλα καλά παιδιά στην πιο μεγάλη μας γιορτή... Μας είχαν κρατήσει επώνυμες θέσεις μπροστά και κοντά, κοντά στους επισήμους, στις πρώτες θέσεις, τιμής ένεκεν για τους τίμιους αγώνες μας. Μπράβο μας ξαναλέω ενθουσιασμένη για άλλη μια φορά, υπερήφανη για τον εαυτό μου, μα και για τη συντροφιά μου. Μπράβο τους και μπράβο μας για όλα. Είπαν και ξείπαν πως θα εξαφανίσουν και τις σκόνες και τις εξαφάνισαν γιατί λέει οι απορροφητήρες που ετοποθέτησαν μα και τελείως ρουφούνε τσι σκόνες, είναι και μάρκας... Μετά τους ψαλμούς και τα αμέτρητα "Κύριε ελέησον" έκανα πολλές φορές τον σταυρό μου μηχανικά γιατί είχα τρακ μεγάλο. Επειδή μου φαινότανε ότι όλοι οι επίσημοι εμένα κοιτάζανε! Και είχα ανάψει από τη ζέστη ευτυχώς είχανε γεμίσει οι τεχνικοί και οι επιχειρηματίες τον τόπο με ασφεντυλένιους σβούρους και εκόβανε την γκρούψη του κόσμου. Γιατί από ό,τι λέγανε οι Σπινιώτικοι σβούροι δεν έχουνε μπει ακόμη μπροστά... Οι βουλευτάδες, ο περιφερειάρχης, ο νομάρχης και οι αντινομάρχες, που ήτανε κάμποσοι στην σειρά... Οι εργολάβοι και οι επιχειρηματίες, οι παπάδες με τσι Δεσποτάδες, οι στρατηγοί, οι εισαγγελείς, οι δήμαρχοι με τα συμβούλια, οι σημερινοί και οι παλιοί και ούλοι οι γραμματιζούμενοι. Επεριμένανε, λέει όμως και τους αρμόδιους υπουργούς όλων αυτών των έργων. Μεγάλη ξεφάντωση, οι οποίοι αδικαιολόγητα αργούσανε πολύ και ανησυχούσαμε όλοι... Ο ένας μετά τον άλλο οι ομιλητές επαίρνανε τον λόγο και λέγανε και ξελέγανε και κατάλαβα πως όσα ελέγανε δεν εμπόριε να τα χωρέσει ο νους μου. Περισεύανε τα περισσότερα. Φαίνεται πως γιορτάζαμε πολλά μαζί και εμονομερίσανε ούλες μαζί τσι γιορτές μονημερίς.
Προς στιγμή, ένιωσα αμήχανα για το ότι δεν ήξερα τι γινότανε με λεπτομέρειες. Ρωτώ τη διπλανή μου, γιατί ο διπλανός μου ήτανε φλύαρος και δεν έβγαζα συμπεράσματα. Και μου λέει με υπεροπτικό ύφος: Επετειακά πανηγύρια στα ατέλειωτα και απέραντα νταμάρια και λατομεία για τους αγώνες και τις θυσίες των Καντανιωτών σ' αυτούς τους ιερούς τόπους...
Σήμερα έχουμε εγκαίνια και πολλά αποκαλυπτήρια προτομών. Εκτός το θέατρο που έχουνε στήσει εδώ. Θα φτιάξουνε και ένα ιερό απέραντο μνημειακό συγκρότημα για τις μνήμες και τα έργα, μα και για τους ηρωικούς πεσόντες. Και πολλές ταφόπλακες θα εντοιχίσουνε που θα αναφέρουνε ζώντες και τεθνεότες που έχουνε αφήσει την δικιάντωνε ιστορία σ' αυτούς τους ιστορικούς και μαρτυρικούς τόπους τσι Καντάνου. Θα μπούνε πολλές ταφόπλακες επιγραφών και θα κοπούνε και πολλές κορδέλες μεταξωτές εγκαινίων. Προτού τελειώσει αυτά που μου έλεγε γυρόφερνε η σκέψη μου και θαύμαζα το θέατρο του παραλόγου που παιζότανε τριγύρω μου στα νταμάρια. Τα πάντα γύρω είχαν φτιαχτεί υπό την εποπτεία της πολιτείας πάνω στο αίμα και τα κόκαλα των ηρώων που έπεσαν για την πατρίδα τους. ´Ηταν ο πιο κατάλληλος τόπος για να γίνουν αυτά τα αξιόλογα έργα πνοής και ανάπτυξης που θα φέρουν κόσμο στην Κάντανο και θα κρατήσουν τους νέους στον τόπο τους... Απλωνότανε μπροστά μου ένα φαντασμαγορικό θέαμα του απέραντου άσπρου που έκαιγε και έκλεινε τα μάτια. Αισθανόμουνα αστροναύτης στο φεγγάρι... από τις όμορφες ομορφιές που έβλεπα και ζούσα.
Άρχιξα να περιφέρομαι γύρω-γύρω για να θαυμάζω το σεληνιακό φωτισμό και τοπίο των νταμαριών. Είχα πολύ κουραστεί να περπατάω σ' αυτά τα τεράστια πρότυπα και πρωτοποριακά έργα. Το πολυεθνικό μνημειακό συγκρότημα και το ατελείωτο Θέατρο του παραλόγου ήτανε εξοπλισμένα με όλα τα αναγκαία. Όλα χρηματοδοτούμενα εξ ολοκλήρου από τα πολυεθνικά πακέτα του Ντουμπάι. Ξαφνικά άκουσα δυνατά χειροκροτήματα και δυνατές κανονιές. Γύρισα πίσω, η πολιτεία και οι θεσμικοί τους με όλους τους αυλικούς των συστημάτων και με τις ακολουθίες τους κόβανε τις μεταξωτές κορδέλες των εγκαινίων. Και μετά θα κολλούσανε τις ταφόπλακες που αναφέρουνε τα διάφορα ιστορικά γεγονότα με τους ήρωές τους!!! Συγκίνηση μεγάλη συγκίνηση. Όμως μ' αρέσουνε όλα τα όσα γίνουντε ολόγυρά μου έιναι έργα για παράδειγμα! Όλα αυτά που βλέπουνε τα μάτια του κόσμου και τα δικά μου... Όλοι τους είναι αδελφωμένοι... για το καλό του τόπου μας... Και τους καμάρωνα.. Ενώ σκεφτόμουνα, πως ήταν ευάλωτοι στο κακό μάτι του κόσμου και κινδύνευαν να ματιαστούνε, έτσι ομαδικά όπως ήτανε μια γροθιά... Και θα έιχαμε μετά κι άλλες ανάγκες... για να διώξουνε το λάβωμα... κακόμοιρα παιδιά... πόσο μας συγκινείτε!!!
Δεν πήρατε πολύ τσάμπα, ούτε λίγο τσάμπα τους τίτλους και τα παράσημα. Να σας χαίρονται οι γονέοι σας και εμείς όλοι που σας έχουμε στον γκαφά μας ψυθυρίζω συγκινημένη... Όλοι τους στην σειρά στεκότανε μ' ένα απέραντο χαμόγελο που χανότανε στο άπειρο του καταπράσινου φαραγγιού. Μπροστά στην τεράστια μεταξωτή κορδέλα δίπλα δίπλα ο κάθε ένας τους κρατούσε το δικό του ψαλίδι που άστραφτε σαν κεραυνός... Για να κόψουν όλοι μεταξωτή κορδέλα. Μα και για να τιμηθεί όλων η μεγάλη προσφορά τους στα αναπτυξιακά και τα παραδειγματικά έργα που απλώνονταν ατελείωτα ολόγυρα. Με το που τέλειωσε το ψαλίδισμα στις μεταξωτές κορδέλες αρχίξανε βιαστικά να θεμελιώνουνε οι ανδριάντες οι ιστορικές ταφόπλακες των διαφόρων ιστορικών γεγονότων και των ονομάτων που σηματοδοτούν έργα και ημέρες... Τότε μόνο απλώθηκε η απόλυτη ησυχία. Μόνο τα σφυριά και οι μαλάκες αντηχούσαν στο φαράγγι. Όλοι προσπαθούσανε να διαβάσουνε... Και εγώ εδιάβαζα δυνατά γιατί ο αέρας μου 'περνε αμέσως τα λόγια μου και την αγωνία μου. Ιστορικό φαράγγι Καντάνου, επαρχιακός λιθόκτιστος δρόμος, Κακόσκαλα, Αγριομέλισσα, Μακρύλαγγος, Κούκιζας, Άναβος, Σπίνα, Αποπηγάδι, Σταυρός, Πύργος, Πόρος των Τεμενίων, Στεφανόπετρα, ελαιουργείο, τυροκομείο, Μουσείο, Συνεταιρισμός, Αποθήκες... και άλλα και άλλα... Τα ονόματα στους ανδριάντες θα τα διαβάσω ένα ένα όμως άλλη φορά, σήμερα δεν προλαβαίνω... και αναλυτικά!! Γιατί αστραπιαία γινότανε ο εντοιχισμός αυτών όλων των τετελεσμένων γεγονότων. Ορισμένοι βιαστικά όμως εξαφανιζότανε στην αίθουσα των δεξιώσεων για το μεγάλο φαγοπότι. Η είσοδος ήτανε περιορισμένη και με ειδικές προσκλήσεις, Αυτά τα έργα, τα θεάματα και τα παραδείγματα θα τα απολαμβάνουν για πάντα οι Καντανιώτες και τα παιδιά τους εφ’ όρου ζωής... Στο φαγοπότι ομως βγαίνουνε μετρημένες, μα πολύ πλούσιες οι μερίδες και βέβαια επιλεγμένα... Ανάλογα την μεγάλη προσφορά του καθενός. Χωρίς να το θέλω όμως όπως χάζευα μου ρθε μαι ξαφνική λιγομάρα από τα διάφορα που εβλέπανε τα μάτια μου. Από τις ανακατωμένες τσούκνες και από την αφόρητη εξάπλωση της δυσοσμίας που έβγαινε από παντού... Γρήγορα πήρα το μονοπάτι της φυγής βιαστικά αναστενάζοντας με ανακούφιση για να γλιτώσω απού το ξαναστρόφισμα του στομαχιού μου... Και χωρίς να το καταλαβαίνω παραμιλούσα απ' τη ζάλη μου, μεγαλόφωνα λέγοντας:

"Κατακαημένη Κάντανο
ποιο’ναι το ριζικό σου.
Μόνο φωτιές και κάουδα
(αποκαΐδια)
είναι στο τυχερό σου."

Τα "Χανιώτικα νέα" στις 29-6-2009 αναφέρουν ότι θα κατασκευαστεί μνημείο κατά του Ναζισμού-φασισμού στην Κάντανο. Το παραπάνω ντοκουμέντο είναι πιστή αντιγραφή της νεότερης ιστορίας της ιστορικής και μαρτυρικής Καντάνου. Και δίνει πρόθυμα την ιδέα, ώστε το μεγαλοπρεπές μπετόν που θα διακοσμήσει την Κάντανο να στηθεί στα απέραντα εξαφανισμένα "Εδώ υπήρχαν τα ιστορικά βουνά της Καντάνου". Είναι μια αδιάψευστη μαρτυρία για το ιστορικό παρελθόν και το ιστορικό παρόν της Καντάνου.

* Τέως αντιπρόεδρος
Καντάνου, μέλος Παγκρητίου Ενώσεως Λογοτεχνών

"Χ.Ν." 27/07/2009