ΜΙΧΑΛΗΣ I. ΤΣΙΒΟΥΡΑΚΗΣ – Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΠΛΕΜΕΝΙΑΝΑ ( 1801-1900)

Γράφει ο Ευτύχης Κορκίδης

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
H οικογένεια του Ιωάννη Τσιβουράκη από τους Κοπετούς Πλεμενιανιών, κατάφερε να αποφύγει την σφαγή από τους εξαγριωμένους Γενίτσαρους του Σελίνου με τον Καούρη, όταν ξέσπασε η επανάσταση του 1821. Ό,τι όμως δεν κατάφεραν να πετύχουν οι Γενίτσαρο-αγάδες με τον αιφνιδιασμό, το κατόρθωσαν αργότερα με φονική ενέδρα.

Ο θάνατος του Ιωάννη Τσιβουράκη άφησε τρία ορφανά, όπου, μετά από περιπέτειες πολλών ετών ξανάσμιξαν στην Σύρο. Τα τρία Τσιβουράκια από την Σύρο, με την καθοδήγηση του ενός εξ αυτών, του Μιχάλη, βοήθησαν με την συμμετοχή τους, αλλά και με εφόδια τους ξεσηκωμούς του 1841, 1858, 1866, 1878 και όχι μόνο. Ο Μιχάλης στο πρόσωπο και των δύο άλλων αδελφών του, είναι αναμφισβήτητα ένας μεγάλος, αλλά και άγνωστος ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ, όχι μόνο της ιδιαίτερης πατρίδας του, τα Πλεμενιανά, αλλά της Καντάνου του Σελίνου και της Κρήτης. Χρηματοδότησε και πρωτοστάτησε να ολοκληρωθούν τα σχολεία στα «Διπόταμα» Πλεμενιανών και το Ελληνικό Σχολείο στην Κάντανο αντίστοιχα. Χάρισε σπουδαιότατη συλλογή αρχαίων προερχόμενα από αρχ. πόλεις του Σελ. στην Κρητική Πολιτεία και βοήθησε να σπουδάσουν πολλά Σελινιωτάκια, στα ξετελέματα του 19ου αιώνα.
Τα Πλεμενιανά ήταν μια από τις περιοχές, όπου οι Χριστιανοί μοιράζονταν τον ίδιο τόπο με τους κυρίαρχους και αιμοβόρους Τούρκους του Σελίνου. Σε κάθε ξεσηκωμό για λευτεριά, οι Χριστιανοί προσπαθούσαν να προστατευτούν από τις διώξεις, τις σφαγές και τις ατιμώσεις, που διέπρατταν εναντίον τους οι ανεξέλεγκτοι και αγριότεροι Γενίτσαροι της Κρήτης, υπό τον αιμοβόρο Καούρη. Έτσι την παραμονή των Χριστουγέννων του 1821, ξεχύθηκαν από τον Αζωγυρέ το Κακοδίκι και την Κάντανο, σε όλο το Σέλινο και άπλωναν χωρίς οίκτο την κατακτητική τους μανία στους Χριστιανούς. Οι σφαγές των Παπαδιανών (Φούμηδω), του Κάδρους (Περάκηδων), του Αζωγυρέ (Ασφεντηλιανώ), τω Στεφανογιάννηδω στον Τραχινιάκο, του Σφακού (Δεβόγα) των Κοπετών κ.α. είναι μερικές απ’ τις θηριωδίες που διέπραξαν την βραδιά αυτή. Από τους χριστιανούς γλύτωσαν, μόνο αυτοί που υποπτεύθηκαν την συμφορά και παρά την βαρυχειμωνιά και την χιονόπτωση, έμεναν σε πρόχειρες κρύπτες, μακριά απ’ τα σπίτια τους.
Έτσι και η οικογένεια Τσιβουράκη από τον οικισμό Δασκαλιανά (1) ή τον Πάρουλο κατ’ άλλους, που βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή της Παπαδοφραγκιάς ή Κοπετών των Πλεμενιανών, την φονική αυτή νύχτα, σώθηκε περιπλανώμενη από κρύπτη σε κρύπτη. Σκοπός των Γενίτσαρων ήταν, να αφανίσουν την οικογένεια και να φονεύσουν τον άριστο σκοπευτή και πολέμαρχο Τσιβουράκη Ιωάννη(2). Αλλά και τον έγκριτο και εμπορευόμενο Τσιβουράκη Νικόλαο (Τσιβουροδάσκαλο)(3). Ο Τσιβουροδάσκαλος πέθανε λίγο αργότερα από φυσικό θάνατο. Ο άριστος πολεμιστής Ι. Τσιβουράκης, γλύτωσε την σφαγή, αλλά δυστυχώς σκοτώθηκε αργότερα σε φονική ενέδρα από Τούρκους, καθώς βάδιζαν με τον ανιψιό του, για να λάβουν μέρος σε μάχη στην Κίσσαμο. Ο χαμός του τελευταίου, μαζί με τον θάνατο του Τσιβουροδάσκαλου, βύθισε την οικογένεια σε κατατρεγμό και δυστυχία. Η πολύπαθη οικογένεια, ανάμεσά τους και τα τρία ορφανά του Ιωάννη (Γεώργιος, Μιχάλης, και Νικόλαος), αφού γλύτωσαν από το μαχαίρι του Καούρη, κατέφυγε στην έρημη και χιονοσκέπαστη Αγία Ειρήνη. Απ’ εκεί, για καλλίτερη ασφάλεια, έμεινε για λίγο στον Λάκκο Ζωγράφου και στο λιμέρι του Αγερηνιώτικου Φαραγγιού, για να καταλήξει τελικά στην Λιβάδα. Εκεί παρέμεινε ασφαλής μέχρι την κατάληψη της Καντάνου από τον Τομπάζη και την αναχώρηση τω Τουρκώ από το Σέλινο(4).

Αργότερα τα τρία ορφανά του Ιω. Τσιβ. τα προστάτευσε ο θείος τους και αδελφός της μάνας τους, Αντώνης Παυλακάκης στις Μουρνιές. Μετά από πολλές κακουχίες, περιπλανήσεις και στερήσεις κατάφεραν τελικά να αποκατασταθούν στην Σύρο, αφού προηγουμένως, έμειναν προσωρινά και στην Νάξο.

Στην ελεύθερη και πολυάνθρωπη Σύρο, έστησαν ένα μικρό υποδηματοποιείο στην αρχή, για να καταλήξει υπό την καθοδήγηση του δευτερότοκου αδελφού Μιχάλη, η καλλίτερη βιοτεχνία της Σύρου. Από την Σύρο βοήθησαν όπως και όσο μπορούσαν τον Τουρκοκρατούμενο και πολύπαθο τόπο τους. Γράφτηκαν στα Δημοτολόγια της Σύρου και έγιναν ενεργά μέλη του Κομιτάτου της Σύρου και της Επιτροπής Αποστολών για την Κρήτη. Βοήθησαν τις Κρητικές επαναστάσεις του 1841 και του 1858. Αλλά εκεί που συμμετείχαν ενεργά και με πλουσιοπάροχες προσφορές ήταν η επανάσταση του 1866-9. Με την εγγύηση των μελών της Επιτροπής Αποστολών στην Σύρο, Μίνωα Μπογιατζόγλου και Ιωάννη Σακόραφου, ναύλωσαν με δικά τους έξοδα δύο πλοιάρια με εφόδια και πολεμοφόδια και τα έστειλαν στην Κρήτη. Λίγες μέρες πριν την έναρξη του ξεσηκωμού (12 Αυγ. 1866), το ένα πλοιάριο προσορμίστηκε στην Παλιά Χώρα στις Μένιες και το άλλο στην Σούγια. Από τις κρύπτες στις Μένιες και στο Κουστογέρακο, που κατέληξε το πολύτιμο φορτίο τους αποτελούμενο από τουφέκια, πετσιά, αλεύρι, μολύβι σε χελώνες, καλούπια για σφαίρες, μπαρούτι, ρουχισμό κα. αφού το παρέλαβε η Γεν. Συν. Κρητών, που είχε έδρα στον Καλλικράτη Σφακίων, το μοίρασε σε όλες τις επαναστατικές εστίες της Κρήτης.

Η πατριωτική αυτή προσφορά, αν και μικρή, έδωσε το έναυσμα του μεγάλου ξεσηκωμού. Εμψύχωσε και τον τελευταίο δισταγμό των επαναστατών και προ παντός έσβησε το πνεύμα της απογοήτευσης, από τις δύο προηγούμενες επαναστάσεις.

Η προσφορά όμως των αδελφών Τσιβουράκη συνεχίστηκε και στην επόμενη επανάσταση του 1878. Η τύχη του Γεωργίου(γεν. το 1796) και του Νίκου(γεν.το1800) έκτοτε δεν είναι γνωστή. Ο Μιχάλης όμως συνέχισε να προσφέρει και να ευεργετεί μέχρι τον θάνατό του. Ευτύχησε να δει τον τόπο του και την Κρήτη ελεύθερη. Η προσωπικότητα του Μιχάλη, περιγράφεται με γλαφυρό και ανεπανάληπτο τρόπο από τον οικογενειακό του φίλο, δάσκαλο και πατριώτη από την Λιβάδα, Χατχημιχελάκη Μιχάλη(5) σε δημοσίευμά του, στις 14 και 17 Μαρτ. 1956 στην εφημ. Παρατηρητής, αναφερόμενος εκτός από την προσωπικότητα του μεγάλου ευεργέτη και σε πολύτιμα ιστορικά και αρχαιολογικά στοιχεία, για το Σέλινο. Τελειώνοντας την επιστολή του ο πολυγραφότατος δάσκαλος Χατζ. κάνει έκκληση για να τιμηθεί ο ευεργέτης και η πρότασή του σήμερα, είναι περισσότερο επίκαιρη παρά ποτέ.

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΕΛΑΚΗ

Η πατριωτική του δράσις και η προσπάθειά του να διασώση τα πολύτιμα αρχαιολογικά ευρήματα από τους αρχαιοκαπήλους της Δύσεως

Πατρίδα γενέτειραν είχε την συνοικίαν «Πάρουλο» των Πλεμενιανών ή κατ’ άλλους την «Παπαδοφραγκιάν» του Σελίνου. Τον χρόνον της γεννήσεώς του δεν τον γνωρίζομεν. Πάντως μετέσχεν των περιπετειών και αγώνων των του 1841 «Χαιρέτη» και 1858 «Μαυρογένη» επαναστατικών κινημάτων, ως ο αείμνηστος πατήρ μου Μαρκουλής Χατζημιχελάκης με εβεβαίωσε. Κατά την μεγάλη τριετή του 1866 επανάστασιν τον ευρίσκομεν εις Σύρον με το μικροσκοπικόν υποδηματοποιείον του. Λόγω των αδόλων και πατριωτικών του αισθημάτων συγκαταλέγει ως μέλους της, επί των εκ Σύρου εις Κρήτην πολεμικών προμηθειών Επιτροπής της διά των «Πανελληνίου» και «Αρκαδίου» διενεργουμένης, παρά τας προσπαθείας του εκ τουρκικών θωρηκτών υπό τον αρχιναύαρχον Άγγλον Χοβάρ Πασσάν διενεργουμένου αποκλεισμού της μαρτυρικής Κρήτης. Επί τη ευκαιρεία τούτη ο αοίδημος Μιχ. Τσιβουράκης επεξέτεινε το μικρόν εν Σύρω υποδηματοποιείον του εις μέγα βιοτεχνικόν εργαστήριον, εν ω κατεσκευάζοντο όλα τα προς αποστολήν εις Κρήτην υποδήματα και άρβηλα των επαναστατών.
«Εγώ ο ίδιος, παιδίον, τον ήκουσα διηγούμενον, ότι επί εβδομάδα ολόκληρον, ότε ο ύπνος τον καθήλωνεν μόνον επί καρέκλας, ησχολείτο με το κόψιμο δερμάτων και παρέπεμπεν αυτά εις τους καλφάδες και εργάτας του εργαστηρίου του, και τούτο ίνα επαρκή εις τας ανάγκας των επαναστατών της ιδιαιτέρας του πατρίδος Κρήτης και ουχί προς πλουτισμόν».
Ληξάσης της επαναστάσεως ταύτης, δια της ανακλήσεως των Ελλήνων αξιωματικών Ζυμβρακάκη, Κορωναίου κλπ. και τον εξαναγκασμόν της μητρός Ελλάδος υπό των Ευρωπαίων, νυν ψευδοσυμμάχων, και της διά των Πύργων διακοπής και της συγκοινωνίας ακόμη των Επαρχιών (ίδε Πύργον παρά το Ξυλόσκαλον του Ομαλού, Πύργον παρά την Ποικιλασσόν, Πύργον παρά τα Ποροσέλια Αγίας Ειρήνης, Πύργους Κεφάλας (Ελύρου και Σταυρού) με μέγα Σεράγιον εις Κάνδανον διά να αντιληφθήτε την στρατιωτικήν τότε δύναμιν της κραταιάς Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, προ της οποίας οι νυν Σύμμαχοι εξελιπάρουν εμπορικάς προνομίας (διεθνείς Δρομολογήσεις) και διεθνείς συμβάσεις και προνομίας Ευρωπαϊκάς εις βάρος της πτωχής Ελλάδος και του υποδούλου Ελληνισμού».
Ο αοίδημος τότε Μιχαήλ κατήλθεν εις Κρήτην γέρων πλέον και μνήμων των συναγωνιστών του Μεσοχωρικών γέροντος Παπά Κασσέλου, Γεωργίου Παπαγρηγοράκη ή Βογιατζή, Μαρκουλή Χατζημιχελάκη, ή πατρός μου, Θεοδωρογιάννη και Δασκαλογρηγόρη και αποβλέπων εις το θαυμάσιον κλίμα των Μεσοχωρίων (500 μέτρα υπέρ την θάλασσαν) ήρχετο και παραθέριζε τους θερινούς μήνας Ιούνιον, Ιούλιον και Αύγουστον στα Μεσοχώρια, φιλοξενούμενος εις τα πτωχά οικήματα των πολλών συναγωνιστών του, εις τους οποίους ανταπέδιδεν την φιλοξενίαν και εκάλει εις διάφορα σημεία έπαυλιν Μονοκαρές με την θαυμασίαν πηγήν του Αγίου Παύλου, Καμάρι Λειβάδας παρά την αφθονωτάτην πηγήν Καμαρίου και τον θαυμάσιον πλάτανον της, τον παμέγιστον πλάτανον (πρώτον εις μέγεθος δένδρον του Σελίνου) άνωθεν της Μάζης και παρά τα έξω Γρεμνά και αλλαχού όπου η θαυμασία όντως φύσις προσήλκυε την προσοχήν του και εκείσε θύων συνήθως αμνόν οβελίαν εγηυμενίζετο διηγούμενος μετά των ομοτραπέζων του, ως άνω προκρίτων και οπλαρχηγών των Μεσοχωρίων Σελίνου τας τραγικάς περιπετείας και καταστροφάς της τρομερής ταύτης τριετούς του 1866 επαναστάσεως, καθ’ ην ουδεμία οικία έμεινεν εν Κρήτη απυρπόλυτος και δη εν Σελίνω πλην των αργυρονήτων μουτήδων του Μουσταφά Πασσά και πολλάκις απεπνίγετο υπό συγκινήσεως δακρύων.
Τα 2/3 του πληθυσμού είχον εξαφανισθεί εν ταις μάχαις, τη εξορία και ταις εν αυταίς ιάσεις και στερήσεσι.
Και ως να μην έφθανον ταύτα οι ένδοξοι(sic) Πρόξενοι Αγγλίας και Γαλίας εξερχόμενοι κατά τους θερινούς μήνας, δήθεν λόγω παραθερισμού, κατεσκήνουν εις την ενταύθα ευπρόσωπον οικία του Γέρω-Κονταδά και αφ’ ενός μεν διαρκώς περιήρχοντο την πλησίον αρχαίαν Έλυρον της οποίας την ιστορίαν εξ αρχαίων ιστοριών καλώς εγνώριζον, αλλά επί τούτοις είχον την αβροφροσύνην (sic) να εξαγοράζωσιν αντί πινακίου φακής τα τυχαίως ανακαλυπτόμενα εν ταις Νεκροταφίοις της Ελύρου και αλλαχόσε αμυθήτου αξίας κειμήλια (δακτυλιολίθους), αντίκες) ενώτια περιδέραια λαγήνους εκπάγλου καλλονής, πλαγγόνας θαυμασίας και άλλα ανεφίκτου πολιτισμού έργα, ως και υάλινα (σομακί) μεστά εν τω μίγματι εσωτερικών ραβδώδεων και ποικιλμάτων, άτινα δεν επέτυχεν άχρι τούδε να παράγη η Ευρωπαϊκή τέχνη και ταύτα εις εποχήν κατά την οποίαν οι λαοί του Βορρά εκδιωχθέντες εκ της Ασίας υπό του Ταμερλάνου περιπλανώντο εις τας στέππας και τα σπήλαια της Βορείου Ευρώπης.
H ασυνείδητος αύτη των προξένων ενέργεια προεκάλεσεν εις τα μύχια της ψυχής του φιλαρχαίου και φιλοπάτριδος ανδρός αληθηνή αναστάτωσιν, καρπός της οποίας υπήρξεν η εις Κρύο Βρυσάλι Χανίων ίδρυσις υπό τον Χρυσοχόον Εμμανουήλ Καλλιγέρην Πρατηρίου αρχαίων με την εντολήν, πάντα τα προσκομιζόμενα αρχαία(6) εκ των πόλεων της Επαρχίας του, Καντάνου (Κάδρους), Υρτακίνης, Λισσού, Ποικιλασσού, Ελύρου και Συίας (Σούγιας) να τα πληρώνη εις ό,τι ζητήσουν διά μα μην καταφεύγουν οι αδαείς αγρόται εις τα Προξενεία των κατ’ επίφασιν Χριστιανικών δυνάμεων.
Διά της ενεργείας και άλλων παραπλησίων προσπαθειών ο μακαρίτης ο Τζιβουράκης συνεκέντρωσε απειρίων αρχαίων νομισμάτων, εν εις σπάνια χρυσά και αργυρά, απειρίων αντικειμένων θαυμασίας αγγειοπλαστικής (η Έλυρος πρώτη εις την αγγειοπλαστικήν μετά την Τανάγραν εν Βοιωτία), τα οποία τοποθετήσας, εις θαυμασίαν καρυίνην προθήκην, ευρείαν και θαυμασίως εγγεγλυμένην, με μεγάλας εγχρώμους λεκάνας εις το διαμέρισμα της βάσεως, τα πινάκια και λοιπά ομοειδή, εις το μεσαίον και εις το άνω τούτων τρίτο διαμέρισμα τα λεπτεπίλεπτα κύπελλα και λοιπά εις πάχος ωού θαυμάσια αντικείμενα και εις το τριγωνοειδές επικάλυμμα (υάλινον) και το εντός αυτού εις μικρούς στίχους εφηπλωμένον ύφασμα (τζόχαν) επί της μιας πλευράς τα χρυσά και τα αργυρά νομίσματα και επί της αντιθέτου τα πολυειδή και απειράριθμα χάλκινα, ποικίλων διαστάσεων και σχημάτων.
Την θαυμασίαν ταύτην προθήκην ο μεγάθυμος ανήρ, πλην εκ του χρόνου κλινήρης και κατάκοιτος εδώρησεν εις την αρτιοσύστατον Κρητικήν Πολιτείαν, ήτις καταγοητευθείσα εκ της ανεκτιμήτου δωρεάς, απεφάσισεν εν τω Ηγεμονικώ Συμβουλίω ν’ αποστείλη τον αείμνηστον Νικόλαον Γιαμαλάκην Διευθυντής της Ανωτάτης Διευθύνσεως της Παιδείας Κρήτης εις Αθήνας, δια να τον ευχαριστήση εις την επιθανάτιον κλίνην του.
Πλην τούτων ο αείμνηστος εις την γενέτειράν του Πλεμενιανά ανωκοδόμησε θαυμάσιον διδακτήριον(7), δια τους οικισμούς Πλεμενιανών, Γρηγοριανών και Κοπετών με ενεπίγραφον ωραίαν πλάκα εις το υπέρθυρον μετά θαυμασίου τότε αγροκηπίου.
Κατώρθωσε δια θαυμασίας ενεργείας του να αγοράσει παρ’ Οθωμανού ευρύτατον παρά το Σεράγιον Χώρον, ως οικόπεδον δια το τότε (1878) δια της Συμβάσεως της Χαλέπας (ίδε νομοθεσίαν Σκαλταούνη) ιδρυόμενον Ελληνικόν Σχολείον της επαρχίας. Με προτροπάς και ενεργείας του συνεστήθη επιτροπή, έλαβεν την γεναίαν συνδρομήν του, ενήργησεν επαρχιακόν έρανον, εξησφάλισε τας δαπάνας, προεκήρυξεν την μειοδοσίαν, την οποίαν ανέλαβε ο εξ Αγριλέ Μιχαήλ Π. Γ. Κασελλάκης, ανοικοδομήσας τρεις ευρείας αιθούσας και συνεχομένως ευρύ δωμάτιον γραφείου.
Τας ξυλουργικάς εργασίας της οικοδομής εξετέλεσε ο επίσης εξ Αγριλέ άριστος τεχνίτης ξυλουργός Εμμανουήλ Στ. Μπιτσάκης μετά του αδελφού του Σταματογιώργη. Μετά ταύτα ελειτούργησε παρά το Τουρκικόν Σεράγιον το Ελληνικόν Σχολείον, μετακληθέντος εξ Ελλάδος ειδικού Σχολάρχου, ως κάμινος φωτός παρά την φανατικωτάτην βαρβαρότητα των Τούρκων του Σεράγιο, αγομένην αείποτε υπό Τούρκων Επάρχων και επί τούτοις επικαθημένου εν παντί του Ιμβραήμ Καούρη, από καταγωγής ιθύνοντος τας τύχας των χιλίων Τουρκικών οικογενειών του Σελίνου μέχρις της (1897) διά του Ελληνικού στρατού του Βάσου και του Ναυτικού του Ναυάρχου Πρίγκηπος Γεωργίου, του μετά ταύτα αρμοστού των Ευρωπαϊκών δυνάμεων εν Κρήτη, απελευθερώσεως της αγαπητής μητρίδος.
Αλλά μήπως ο αείδημος δεν ενίσχυσε πάντας τους τότε εκ Σελίνου φοιτητάς του Πανεπιστημίου, Εμμ. Π. Παπαγιαννάκην, Παναγ. Ι.Φιωτάκην, Πουμπλάκην εκ Πελεκάνου, Γλαμπεδάκην Θεοχάρην, Κρομμυδάκην Ι. Δημήτριον κλπ.κλπ. Πάντας όσοι τον επλησίασαν κατάκοιτον και εζήτησαν την συνδρομήν του.
Ο ίδιος ανεύρε ηγόρασεν και έστειλεν εις την Ελληνικής σχολήν του Δήμου Καμπανού μετά το 1878 δύο βιβλία, το μεν οι Νόμοι του Μίνωος μετά της Σπαρτιατικής Νομοθεσίας υπό Ηλία Ζερβού Ιακωβάτου 1861, το δε η Ιστορία της Κρήτης εκ του Γαλλικού Βερνάδου Κρητός 1846. Ταύτα μοι παρέδωσεν ο μακαρίτης Ελληνοδιδάσκαλός μου Παπά Εμμανουήλ Κ. Κασέλλος, ότε είχον κατά του επίσης μακαρίτου Εμμανουήλ Β. Σειραδάκη φοιτητού του Αθήνησι Πανεπιστημίου ιδιωτικόν Ελληνικόν Σχολείον εις Καμπανού.
Παραλείποντες τας διά του Πρυτάνεως της αρχαιολογίας της Ρώμης (Ντεσάντης) αποκαλυφθείσας εν Ροδοβανίω αρχαιότητας, τας οποίας ο ίδιος, ως Γραμματεύς του Επαρχείου Σελίνου (1899) κατόπιν διαταγής της Ανωτέρας Διευθύνσεως της Παιδείας απετοίχισα εκ διαφόρων οικοδομημάτων του Ροδοβανίου και απέστειλα διά Παλαιοχώρας και Σούγιας προς το εν Χανίοις Μουσείον, κλείομεν το παρόν, επιφυλαττόμενοι να πραγματευθώμεν την ατομικήν ιστορίαν του ευεργέτου Χανίων ετέρου Σελινιώτου, εξ Αργαστηρίου αειμνήστου Παπαδονικολάκη, του ιδρυτού του Χρυσοστόμου και της παρ’ αυτώ βιβλιοθήκης, βομβαρδισθείσης και καταστραφείσης υπό των Ούνων.
Τελευτών απευθύνω την ερώτησιν και παράκλησιν προς τους κ.κ. συνεπαρχιώτας μου Σελινιώτας και δη τους ιθύνοντας τα των Κοινοτήτων Κανδάνου και Πλεμενιανών. ΄Επρεπεν ή όχι, ουχί ανδριάς διά το δαπανηρόν, αλλά μικρά τουλάχιστον στήλη μετά της προτομής του μεγίστου τούτου ευεργέτου και συνεπαρχιώτου μας να στολίζη την πλατείαν του διδακτηρίου Κανδάνου (πρώην Ελληνικόν Σχολείον Σελίνου) και ετέρα τοιαύτη εις την αυλή του Σχολείου Πλεμενιανών, ως δείγματα ευγνωμοσύνης ημών των νεωτέρων, οίτινες αμνήμονες, κινδυνεύομεν, αν μη ανανύψωμεν, να απορροφηθώμεν από τας πνιγηράς περιπτύξεις του εκ Δυσμών υλισμού.

Ροδοβάνι Μάρτιος 1956
Μιχαήλ Μ. Χατζημιχελάκης ή Καρμπάς - Συνταξ. Δάσκαλος και μέλος της εν Αθήναις Εταιρείας Κρητικών Μελετών.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:
1. Σήμερα στον οικισμό σώζονται ίχνη ερειπίων.
2. Το όνομα του ευεργέτου ο Ιστ. Ψιλλάκης και στα Δημοτολ. της Σύρου, αναφέρεται ως Ιωάννης. Στην μαρμάρινη επιγραφή του Σχολείου «Διποτάμων» αναφέρεται ως «Η» -Ηλίας.
3. Ενταφιάστηκε μέσα στην εκκλησία του Άη-Γιάννη στους Κοπετούς. Κατά την επισκευή της εκκλησίας βρέθηκε επιγραφή, που εντοιχίστηκε εξωτερικά του ναού.
4. Στις 2 ή 4 Ιουνίου 1823.
5. Xατζημιχελάκης Μιχαήλ: Γεννήθηκε το 1870 στον Πάνω Αγριλέ Σελίνου, όπου και άφησε την τελευταία του πνοή το 1959. Ήταν γόνος από οικογένεια αγωνιστών, από την οποία κληρονόμησε το υψηλό πατριωτικό φρόνημα που τον διακατείχε. Διετέλεσε γραμματέας στο Ειρηνοδικείο στην Κάντανο και επί σειρά ετών δάσκαλος στο σχολείο Ροδοβανίου. Ήταν αρχαιολάτρης και φανατικός υπερασπιστής της δόξας και της αρχέγονης ιστορίας των αρχαίων πόλεων του Σελίνου. Ήταν λαλίστατος και γνώριζε πολύ καλά την τοπική ιστορία την οποία δίδασκε στους μαθητές του, με βιωματικό τρόπο και με επιτόπιες επισκέψεις. Πολλά ιστορικά άρθρα του και όχι μόνο, έχουν δημοσιευτεί στον τοπικό και περιοδικό τύπο της εποχής του, που φανερώνουν της πολυσχιδή γνώση του.

6. Σε άλλο δημοσίευμα του ο Δάσκαλος Χατχημιχελάκης ( Κρητ. Εστία τευχ. 58 σελ. 10) αναφέρει, ότι η δωρηθείσα συλλογή των αρχαίων κειμηλίων Τσιβουράκη, φυλασσόταν σε προθήκη στην είσοδο της σημερινή Νομαρχίας, EΞΑΦΑΝΙΣΤΗΚΕ μετά από πυρκαγιά(το 1934).
6. Η Αρχ. συλλογή παραδόθηκε στην Κρ. Πολιτεία τον Μάϊο του 1900. Όπως με διαβεβαίωσε η υπεύθυνη αρχαιολόγος για τις αρχ. της Ελύρου κ. Κυριαζοπούλου. Την οποία και ευχαριστώ, για την βοήθειά της.
7. Ολοκληρώθηκε το 1884 και λειτούργησε μέχρι το σχ. έτ. 1931-2. και σύμφωνα με την Ιστ. Γ. Λουπάση ”Το Κακοδίκι της Κρητης” ο αριθμός των μαθητών έφθασε μέχρι και τους 72.

ΠΗΓΕΣ:
Από τα Ιστορικά βιβλία των Β. Ψιλλάκη, Ι.Δ.Μουρέλλου, Π. Κριάρη, Ι. Μαμαλάκη, Γ. Λουπάση-Το Κακοδίκι της Κρήτης, Π. Πλεβελάκη-Παντέρμη Κρήτη. Από δημοσ. εφημ. Παρατηρητής. Από τα περιοδ. Μημοσύνη, Κρητ. Εστία, Aνδρ. Δρακάκη- Τ’ Άγνωστα χρόνια του Ελ Βενιζέλου στη Σύρο, Από την οικ. Ν. Τσιβουράκη, την οποία και ευχαριστώ. Τέλος θέλω από καρδιάς να ευχαριστήσω την προϊσ. του Ιστορικού Αρχείου Ερμουπόλεως Σύρου, κ. Ψυλλοπούλου, για την πρόθυμη και ουσιαστική βοήθειά της.

Eυτύχης Κορκίδης

Υ.Γ. Φίλε αναγνώστη, μετά από 200 χρόνια απ’ τη γέννησή του ΕΥΕΡΓΕΤΗ και 110 απ’ τον θάνατο του προσπάθησα και θα συνεχίσω να προσπαθώ, ώστε να φωτιστεί περισσότερο η προσφορά του Τσιβ. Τα ερωτήματα και τα κενά που δημιουργούνται από τα παραπάνω βιογραφικά του δεδομένα είναι πολλά. Τίποτα όμως δεν αλλάζει τον χαρακτηρισμό του Τσιβ. ως Μεγάλο Ευεργέτη και σαν τέτοιος πρέπει να τιμηθεί, στην νεοσύστατη πλατεία των Πλεμενιανών και της Καντάνου, μαζί με τους νεκρούς και τους ήρωες, όλων των Ιστορικών περιόδων. Σε επόμενο δημοσίευμα μου θα παρουσιάσω βιογραφικά στοιχεία, για ένα άλλο άγνωστο τουρκομάχο σύγχρονο, συγχωριανό, συμπολεμιστή του Τσιβουρογιάννη και ήρωα, τον Παναγιώτη Καλαϊτζάκη ή Πανανό Καλαϊτζάκη ή Πανανό Ιωάννου.

Δημοσιεύτικε στον "Αγώνα" 20/01/2010